csvnam
09-10-2014, 08:03 PM
Khách sạn cá»a lò (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) giá»›i thiệu vùng du lịch má»›i :
Ở xứ Trung và cao nguyên xứ tá»› , Ä‘a số các vưá»n nhà nước Ä‘á»u cát cứ giữa đại nghìn , nhưng vưá»n Núi Chúa ở Ninh Thuáºn là quần thể nằm cầm ngang biển - núi. Vưá»n có diện tÃch rá»™ng 30.000ha , trong đấy trên đất liá»n 22.500ha và biển là 7.500ha. Khu Núi Chúa nổi đánh giá là xứ khô như ngói ở nưá»m nượp Tá» Ã. Tại đây nổi các nhà khoa há»c Äức chứng minh rằng thuá»™c tÃnh khà háºu đách khác gì Châu Phi thưá»ng những xứ bán hoang mạc thưá»ng gặp ở Bắc Ban Nha , Bồ Äà o Nha và Algeria. Tuy nhiên dưới đáy biển cá»§a vưá»n là rừng san hô nguyên là nh và độc đáo tá»›i mức má»™ng hồn.
và như Ninh Thuáºn nổi xếp là chá»— khô như ngói và nắng nóng nhất nước thá»i vưá»n nhà nước Núi Chúa là xứ Khô khan khô nhất ở tỉnh nà y. Dải đông quanh năm cÆ¡ hồ chỉ có nắng gió , rất Ãt Tám chữ mưa. Vì thế khách lạ tá»›i đây thưá»ng và von rằng: Phan Rang có tức là "gió như giáng và nắng như rang". Và o ná»a Tám chữ 8 , từ thị trấn Khánh Hải chúng ta phóng xe máy Ä‘i Núi Chúa trong cÆ¡n hạn Bà Chằn , nóng muốn rám mắt mặt.
Con Thứ lúa hạt lớn của nắng
Rá»i láng Nại , Tri Thá»§y , chúng ta chạy dá»c theo tỉnh lá»™ 702 từ Tri Hải Ä‘i VÄ©nh Hy , Bình Tiên tá»›i Cam Ranh. Con Thứ lúa hạt lá»›n má»›i mở , tráng nhá»±a phẳng phiu dá»c theo bá» biển Cần phải gió thá»™c và o mặt như muốn ghì tay lái. Dá»c hai xã Tuy Hải và NhÆ¡n Hải là phe đồng muối Ä‘eo tên Äầm Vua , chá»— đây có 2 ụ muối , má»—i ụ cao tá»›i 10m dà i cả trăm mét bao phá»§ bạt kÃn nằm dưới cÆ¡n hạn. Lúc ấy là 11 hiện trưa , phe đồng nằm dưới chân núi vắng bóng ngưá»i , chỉ đương những cÆ¡n gió mặn chát cá»™ng thêm cái nắng như rang muốn chợn ngưá»i. Mặc dầu chỉ trúc bá» và i chục mét , gió từ biển nưá»m nượp thổi và o Lá»™p cá»™p cÅ©ng đách xua nổi cái nóng bất kham. Ven Thứ lúa hạt lá»›n các khu dân cư từ Tuy Hải , NhÆ¡n Hải , VÄ©nh Hải cứ và i bóng cây bất ngá») có ngưá»i bán vé số , há» kê chiếc bà n con đặt và i chục tá» , đội nón , ngồi để ý ra Thứ lúa hạt lá»›n má»™t cách vô hồn như pho tượng. Khác những chá»— tá»› hở tá»›i , ngưá»i bán vé số thưá»ng Ä‘eo chiếc túi Vá» trước ngá»±c , gặp khách chìa xấp vé số thẳng băng và o mặt má»i chà o vá»™i vã và nếu đách bán nổi , há» lẩm bẩm chá»i phá»›i bằng những câu ác độc. Trong vai ngưá»i Ä‘i mua “niá»m hy vá»ng†tại bóng cây xanh , tá»› phát hiện há» là những con ngưá»i hiá»n từ kiên nhẫn. Tôi há»i má»™t ngưá»i phụ nữ ngồi dưới cây keo “Chị bán và i tấm vé số như thế nà o sao đủ ăn!â€. “Giá» biết là m chi chú! Muối chưa bán nổi , hà nh tá»i nắng quá bị rụm rồi , kiếm nổi đồng nà o mừng đồng đấy chú Æ¡i!â€. Chị phúc đáp mà đách để ý mặt ngưá»i há»i.
http://cualo.net.vn/portals/Cualo_net_vn/images/khach-san-tuan-anh-1%20(1).JPG
Äoạn Thứ lúa hạt lá»›n dá»c theo tuyến VÄ©nh Hải đương thi công , tháºt ra là đương thay thế những khúc cua tay áo thưá»ng Thứ lúa hạt lá»›n vòng. Âm vang tiếng máy khoan sứ , Ä‘áºp sứ chấn động má»™t không gian yên tÄ©nh , ở từ xa hở dáºn ra đám là m khó chịu hay gặp khó khăn mù giáºp giá»n ở lưng chừng hẻm núi. Chúng ta ngưng xe ngồi phệt trên Thứ lúa hạt lá»›n há»i chuyện , nổi các kỹ sư và công nhân mặt đương lấm lem đất cát cho biết “Con Thứ lúa hạt lá»›n nà o ra tá»›i phân biệt vá»›i tỉnh lá»™ I táºn thà nh thị Cam Ranh dà i tá»›i 60km. Tất thảy hở hoà n tất , chỉ riêng Ä‘oạn 5km nà o là phần sau chót , chắc cÅ©ng và i Tám chữ nữa má»›i xongâ€. Äứng trên dốc sứ dá»±ng tại đây để ý xuống biển trúc 400m , tá»› bất ngá» dáºn ra gạt bá» ngưá»i sống cá»§a biển và rừng. Dưới chân dốc , 7 ngôi nhà xây cù mặt ra biển có xe máy và dá»c dừa xanh , đương trên dốc và i ngôi nhà tuá»nh toà ng nằm trong vưá»n Ä‘iá»u vá»›i lÅ© chó núi. Dá»c Thứ lúa hạt lá»›n chó chạy sòng sá»c kêu be be , và i con nằm lăn ra rệ Thứ lúa hạt lá»›n tỉnh ngá»™ trừng trừng nhưng hồi có tiếng động cá»§a ngưá»i thưá»ng xe chúng mở dáºy chạy vô rừng rất lẹ. Núi ở VÄ©nh Hải núi nhấp nhô cây rừng Ä‘eo hình trạng bonsai xòe ra trên đồi sứ , Ä‘iá»u đáng chú ý là tại đây không khà khô khốc gió thổi vù vù rát bá»ng , nhưng khu rừng lùn nà o vẫn xanh tươi. Ở trên nóc đồi thấp , đồi cao dá»c chục con chó gắng trèo lên nóc để ý Ä‘i biển cả , đẹp như tranh vẽ. Hình Bóng cá»§a chó , núi , biển cho chá»™ dáng dấp hoang sÆ¡ cá»§a má»™t vùng đất hiá»n từ và thÆ¡ má»™ng cá»§a núi sông mình. Trong tâm thức tá»› vẫn thú vị ngắm nghÃa lÅ© chó núi cù đầu ra biển be be gá»i lÅ© hÆ¡n là những tòa nhà chá»c trá»i. Sinh xắt phải Ä‘eo dáng dấp thiên nhiên , chứ đách phải dà nh cho con ngưá»i có tiá»n có quyá»n đổ bá»™ tá»›i bá» biển chặt đứt từng khúc , gá»i là đầu tư rồi xây dá»±ng Thứ lúa hạt lá»›n bê tông vá»›i ánh đèn , bể bÆ¡i , nhà hà ng… biểu rằng đây là đẻ thái.
Tỉnh lá»™ 702 dà i đến ná»—i chạy dá»c theo bao lăm vách núi mép biển hoặc ra táºn bá» cát gió thổi như giáng ngấm và o mắt thịt. Trên con Thứ lúa hạt lá»›n nà o , tầm mắt cá»§a ngưá»i đưá»ng hoà ng phóng táºn nóc núi , quét ra biển xanh xa tÃt ngoà i khÆ¡i. Hình Bóng và không gian mép đưá»ng không những tình: tình ý mà đương nhuá»™m đầy chất thÆ¡. ÄÆ°á»£c Ä‘i , ngắm nghÃa , để ý đông và ngưá»i thưá»ng giang san gấm vóc má»›i chá»™ quê tá»› đẹp , nước tá»› nổi thiên nhiên ưu đãi. Cái chÃnh là thế hệ bây giá» và con cháu mai háºu có giữ nổi vong hồn di sản cá»§a tổ tiên đặt bất ngá») thưá»ng bởi chưng đại cuá»™c Ä‘eo cho mướn 70 Má»™t thể thÆ¡ cổ đách kiếm soát đặt rồi sau đó đương bất ngá») là má»™t thà nh thị thưá»ng xứ xứ xa lạ. NÆ¡i vùng đất cho mướn ấy ngưá»i táºt đách có cá»a đặt và o thá»i Yà ng Æ¡i đương gì là quê bỠđông tổ. Con ngưá»i đách có ký ức , đách có đà i ká»· niệm vá»›i chá»— tá»› ở thá»i tình ái dà nh cho hắn chỉ là má»™t hình bóng tẻ nhòa.
Tôi hở từng cố ý định kiếm Ä‘i Núi Chúa từ má»™t cuá»™c gặp gỡ vô tình. Chuyện bắt đầu từ má»™t cá»±u binh Mỹ trúc đây 9 Má»™t thể thÆ¡ cổ tại má»™t quán cà phê mép hòng Xuân Hương , cố gắng Äà Lạt. Lúc ấy , tá»› tình cá» gặp má»™t ngưá»i Mỹ có tuổi khuẩn chân trái ngồi má»™t mình để ý ra dòng ngưá»i má»™t Trở ngại vá»ng. Tôi Ä‘oán , chắc là vị lữ khách có tâm trạng , Cần phải chá»§ động Ä‘eo ly cà phê tá»›i là m quen vá»›i được trà n đầy hy vá»ng có thể sưởi ấm con ngưá»i viá»…n xứ. Gặp nổi ngưá»i nói đồng tiếng nói , đồng mẫu số chung ông mừng lắm rồi tá»± giá»›i thiệu tên tá»› là Dan , cá»±u thượng sÄ© cá»§a lữ Ä‘oà n thá»§y quân lục chiến Hoa Kỳ hở từng đóng đà n 6 Tám chữ tại Núi Chúa và o Má»™t thể thÆ¡ cổ 69 cá»§a thế ká»· trước. Ông Dan Ä‘áºp tay và o chân khuyết biểu rằng ông hở đặt bất ngá») má»™t phần thân thể tá»› tại Núi Chúa bởi chưng trúng mìn cá»§a ViSi ( Việt Cá»™ng ). Lần sang Việt Tá» nà o ông muốn Ä‘i bất ngá») chiến trưá»ng cÅ© đặt nhá»› má»™t thá»i trẻ trai. Dan nhá» tá»› dẫn Thứ lúa hạt lá»›n tá»›i Núi Chúa nhưng tá»› chối từ bởi chưng đách biết địa danh nà o ở đâu , mà tháºt ra cÅ©ng chưa tin nổi má»™t ngưá»i má»›i quen và i phút. Ông Dan ngồi khóc , những giá»t nước mắt cá»§a ngưá»i chiến binh già lăn tròn trên me khiến tá»› đách khá»i chạnh lòng. Chiến tranh đách phải trò đùa , đằng sau cuá»™c chiến đương má»™t thứ khác dai dẳng hÆ¡n là tình ngưá»i , tuổi trẻ và đỗi Ä‘au khuẩn mát…
Lâu rồi tá»› đách gặp bất ngá») ông Dan , nhưng má»—i lần gặp hoặc Ä‘i thông dịch cho các cá»±u binh Mỹ tá»› bất ngá») nhá»› Ä‘i Núi Chúa , nhá»› giá»t nước mắt cá»§a má»™t quân nhân già trong vô vá»ng rồi nhá»› những thương binh nước tá»› cá»§a hai phÃa. Suy cho cùng , sau cuá»™c chiến tranh , quần chúng là ngưá»i bị tháºt và đỗi Ä‘au to nhất thuá»™c Ä‘i những ngưá»i bu má»™t thá»i Ä‘eo nặng đẻ Ä‘au vá»›i niá»m được trà n đầy hy vá»ng Ä‘i khúc lá lách cá»§a mình.
12 hiện trưa chúa nháºt , chúng ta tá»›i đại bản doanh vưá»n nhà nước Núi Chúa tại thôn Thái An , xã VÄ©nh Hải , Ninh Hải , bung Thuáºn. Äó là má»™t tòa nhà khá đương đại cù mặt ra hướng nưá»m nượp trúc biển độ 200m. Tháºt đách may cho chúng ta không sai và o Tám chữ hắn Cần phải văn phòng khách sạn cá»a lò (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) trống hoe , chỉ có hai anh em kiểm lâm dân tá»™c Chăm là Äà o can đảm , Äạt nưá»m nượp Äoà n Trẻ. Tuy nhiên Vẫn gặp dịp tốt là gặp nổi Thạc sÄ© Trương Thanh Trịnh , 36 tuổi , ngưá»i Chăm là Phó buồng khoa há»c và giao thiệp quốc tế đồng vá»›i các nhà côn trùng há»c ngưá»i Bỉ , Äức đương ở bất ngá») vưá»n đặt nghiên cứu loà i bá» má»›i phát hiện.
[Joachim Bresseel , nhà côn trùng há»c ngưá»i Bỉ Ä‘eo cho tá»› 5 con bá» quê ( tiếng Anh là Stid ) đương ngá» nguáºy trong há»™p ngá»™ bắt buá»™c nổi trên nóc Núi Chúa đêm qua. Joacchim nói vá»›i tá»› má»™t cách sung mãn: “Ông đây! loại Stid nà o hiện diện trên trái đất nà o từ Má»™t thể thÆ¡ cổ 1876 , sau đó bị tuyệt chá»§ng tá»›i nay bất ngá») Lá»™ rõ ra tại khu bán hoang mạc nà o đấy là má»™t Ä‘iá»u lạ. Mấy Má»™t thể thÆ¡ cổ nay chúng ta Ä‘i hết các vưá»n nhà nước Châu à , đêm qua gặp chúng tại đây. Loại nà o thưá»ng sống Ä‘i đêm trên nóc núi , phải khó nhá»c lắm má»›i kiếm thấy. Joachim gấp má»™t con ra dứ dứ Vá» trước mặt tá»› và cưá»i rất thoả nguyện Ä‘i công việc cá»§a mình. Tôi đách phải là ngưá»i nghiên cứu côn trùng Cần phải để ý loại bá» nà o cÅ©ng như nhau , tháºm chà đách mấy hứng thú nhưng để ý gương mặt cá»§a há» tá»› phải vá»— tay đôm đốp chúc mừng , bởi chưng đấy là công sức mồ hôi và những đêm thức tÃm táºn trên nóc núi cao , chỉ có những ngưá»i yêu nghá» má»›i lặn lá»™i như thế. Joachim chuyện trò phÃm vá»›i tá»› bằng tiếng Pháp lầm tiếng Anh nhưng hồi gặp lÅ© nghiên cứu đệ chuyển sang tiếng Äức và tiếng Hà Lan. Tất thảy 4 tiếng nói đệ ta Ä‘á»u sá» dụng thông thạo như nhau là m tá»› thá»±c sá»± trân trá»ng. “Ở Bỉ giá»›i trà thức thông thạo 3 tiếng nói chÃnh thị cá»§a thế giá»›i Anh-Pháp-Äức , đương dân thưá»ng thá»i sao?†, tá»› há»i. “Trá»i! chúng ta là cá»™ng đồng Châu Âu , nếu đách biết 3 tiếng nói nà o sẽ trở thà nh rà o chắn. Văn hóa Châu Âu là cá»§a chung , Cần phải phần lá»›n Ä‘á»u như thế!†, Joachim rÅ© vai tá»› má»™t cách thân máºt như ngầm báo đấy là chuyện nhá»â€¦
Thạc sÄ© Trịnh báºn việc phải Ä‘i Phan Rang đồng vá»›i lÅ© nghiên cứu bò sát. Trước hồi lên xe , Trịnh biểu chúng ta ghé thăm hang rái , là ng Raglay nhá» há» dẫn trèo núi sau đó Cần phải Ä‘i VÄ©nh Hy và Bình Tiên. Và như đách Ä‘i hết khu vá»±c nà o như chưa biết gì Ä‘i khu bán hoang mạc cá»§a Việt Nam.
chúng ta rá»i tổng hà nh dinh trong luyến tiếc. CÅ©ng may gặp nổi má»™t lÅ© dân “phượt†, trên vai lÃch kÃch máy ảnh. Há» hở tá»›i đây Hai ba lần , nổi kỹ sư Phạm Văn Xiêm , Trưởng buồng bảo tồn vưá»n nhà nước Núi Chúa hướng dẫn , Cần phải có vẻ khá thông thạo lối Ä‘i nước bước.
trưởng Ä‘oà n cá»§a lÅ© thanh niên nà o là má»™t “Ta bá» lô†có “số má†ở Việt Tá» từng 3 lần trèo nóc Fansipan. Anh tên là Nguyá»…n Hùng SÆ¡n 30 tuổi , da trắng mun , đầu quấn khăn rằng vá»›i thân thể lá»±c lưỡng như hùng bi bu To lá»›n. SÆ¡n cho biết lên nóc núi Chúa đương tá»™i hÆ¡n trèo nóc nhà nưá»m nượp Dương ở ngoà i Bắc , bởi chưng Thứ lúa hạt lá»›n lên núi Chúa đách dốc đứng hiểm trở như Fansipan , nhưng bất ngá») dà i và vòng vo qua hết nóc núi nà o sang nóc núi khác vá»›i cái nắng như nung , cây rừng cÅ©ng sắt se , Hóa hợp váºt hữu cÆ¡ bé lắm , gai nhá»n lá»§a tá»§a , Ä‘áºp và o chiếc lá cÅ©ng chá»™ nhói. Nhưng cÅ©ng nhá» thế mà má»—i cây xanh trên sứ tá»± biến hình theo kiểu bonsai vá»›i hình thù đẹp mắt.
chúng ta phát xuất từ thôn Äá Hang thuá»™c là ng Raglay , cà ng lên cao , cây cối xanh hÆ¡n và để ý biển rõ hÆ¡n. Cứ qua má»™t rừng cá» gianh , bất ngá») chá»™ má»™t nóc núi má»›i thẳng băng Vá» trước mặt. Hùng SÆ¡n nói bông rằng đặt chinh phục nóc núi Chúa cao 1.040m , phải băng qua 6 nóc núi khác là núi Chúa chắt , Chúa cháu , Chúa đệ , Chúa đệ , Chúa chồng , cố gắng Chúa vợ. Biết chúng ta là ngưá»i viết và có tuổi , nên hai cô gái trong Ä‘oà n thưá»ng Ä‘i đằng cạnh cổ vÅ© bởi chưng sợ bá» cuá»™c. Má»™t cô nói: “Không ở đâu lạ như Núi Chúa chú ạ! NÆ¡i đây quy tụ cả bá» hệ đẻ thái: rừng khô như ngói , rừng xanh và hệ sinh thái rạn san hô. Ngoà i những rạn san hô nổi đánh giá là đẹp và Äa chá»§ng nhất Việt Tá» , đương có bãi Thịt là chá»— rùa lên đẻ. Do khà háºu nóng và khô Cần phải ở độ cao dưới 600m là rừng bán hoang mạc vá»›i những loà i cây bụi , lá cằn cá»c đầy gai , nhưng từ 600m trở lên là rừng xanh vá»›i bi thương động cây cá» sản váºt phong phú , và từ 800m trở lên là Lá»™ rõ ra nưá»m nượp loại cây lá kim , như cây hoà ng đà n trả , cây kim giao , mảnh tùng , cố gắng thông tre. Chúng cháu Ä‘i nưá»m nượp chá»— chưa chá»™ ở đâu lạ như thế!â€.
Trèo núi nổi hÆ¡n 1 hiện đồng hồ , cảm chá»™ chẳng thể tiếp nổi nữa Cần phải chúng ta ra hiệu Äối vá»›i ngưá»i trên ngưng bất ngá») , bởi chưng tháºt ra chúng ta chưa chuẩn bị tâm lý và thá»±c phẩm Ä‘eo theo. Nên đà nh lòng lắc tay chà o tạm biệt Ä‘eo theo đỗi mà ng cá»§a ngưá»i kém cuá»™c.
3h chiá»u , chúng ta cù Ä‘i là ng dân tá»™c Raglay nằm trong vùng đệm cá»§a vưá»n nhà nước , ngồi dưới bóng câu Ä‘iá»u uống nước mÃa và nhai khoai mì tôm sống cầm hÆ¡i và cÅ©ng đặt thăm há»i cuá»™c sống cá»§a bà con. Má»™t ngưá»i dân Vùng đất , tên là Lê Thà nh tá»±u ngồi đồng bà n nước mÃa nói vá»›i chúng ta bằng giá»ng mà ng mà ng “ Bà con Raglay ở đây hở bao Ä‘á»i , sống dá»±a và o rừng như là m ruá»™ng , là m rẫy , lấy đảm , lấy sáp và các loại lâm sản. Phụ nữ và trẻ má» chặt cá»§i bán. Con trai thưá»ng sống bằng nghá» thắp than tại 8 thôn như: Cầu Gãy , Äá Hang , Kiá»n Kiá»n , Ấn Äạt , Suối Äá , Suối Giếng , Xóm Bằng , cố gắng Xóm Äèn. Riêng thôn Äá Hang nổi hưởng chÃnh sách từ chương trình 134 , có nhà xây vững chắc. Nhưng Ä‘a số đóng cá»a , đặt và o rừng kiếm sống. Ở nhà chỉ có phụ nữ nuôi con nhá» và trẻ má». Chị Lâm Thị Vui , dân tá»™c Raglay , ngưá»i bán nước mÃa nhá»› chuyện cÅ©ng tham gia: “Bà con lÅ© tá»› ra Ä‘á»i ở rừng , to lên từ rừng mà đách và o rừng kiếm ăn thá»i biết là m chi bây giá»...â€.
Tám Công là ngưá»i trải Ä‘á»i , tri thức rá»™ng , đệ có vưá»n tại vịnh VÄ©nh Hy , dá»c Tám chữ qua lại Thứ lúa hạt lá»›n núi Chúa Cần phải khá rà nh. Anh kể: Dạo Má»™t thể thÆ¡ cổ 2005 , má»™t chuyên gia ngưá»i Äức thuá»™c Quỹ canh gác động váºt hoang dã ( WWF ) xách máy móc thiết bị tá»›i Ä‘o mức độ khô như ngói ở Vưá»n Núi Chúa. Ông ta Ä‘o tá»›i , Ä‘o lui hằng hiện , đách chá»™ đồng hồ Ä‘o nhúc nhắc , ông thiết nghÄ© máy hư , mở ra sá»a. Nhưng thá»±c tế máy đách hư , nguyên do chỉ bởi chưng vùng đất nà o quá khô tá»›i mức máy chẳng thể láºp trình được. Sau đó vị chuyên gia đánh dấu và o mấy mÅ©i cây cóc khô rừng đặt Má»™t thể thÆ¡ cổ sau trở lại. Còn ở là ng chà i Thái An , có má»™t ngưá»i ngưá»i nam nức tiếng sát rùa , tên là Mưá»i Nuôi. Ông Mưá»i đách nhá»› tá»› hở láºt lưng bao lăm rùa biển , chỉ biết rằng hÆ¡n 75 tuổi , 60 Má»™t thể thÆ¡ cổ xÆ¡i thịt rùa , dân ở đây gá»i rùa biển là đú. Do thà nh tÃch “quá há»›p†nên ngưá»i là ng ở đây đách mấy ai đương nhá»› cái tên Mưá»i Nuôi cá»§a ông , mà há» chỉ gá»i ông là Mưá»i Äú. Thế nhưng , đến lúc tuổi già , từ giã nghá» sóng nước , ông thưá»ng sống trong cảm giác tá»™i Vá» trước biển Ä‘á»i. Äịa ngục ngưá»i nam chuyên xÆ¡i rùa Má»™t thể thÆ¡ cổ cÅ© , hiện bất ngá») tá»± nguyện đỡ đẻ cho rùa. Ngà y Tám chữ , ông theo vết chân rùa nối Ä‘uôi nhau lên bãi , kiếm băng trứng cá»§a chúng , khoanh xứ , canh gác cho trứng nở. Có hồi rùa đẻ trên sát mép nước , ông sợ nước quân lữ lên , băng trứng sẽ bị hư , ông lá» má» dá»i băng lên chá»— cao hÆ¡n. Äến hồi rùa nở , ông bất ngá») kiếm trúc đưa chúng ra biển. Má»™t đôi ngưá»i trong là ng chá»™ ông khó nhá»c đỡ đẻ cho rùa , há» cÅ©ng tá»± nguyện theo ông. Äến Má»™t thể thÆ¡ cổ 2003 , hồi WWF nưá»m nượp Dương tà i trợ đỠán bảo tồn rùa biển , Vưá»n Núi Chúa xây được cái trạm nho nhá» , lợp tôn nóng như “lò bánh mì†, nhưng cái trạm heo hút nà o hở trở thà nh chá»— Ä‘i Ä‘i cá»§a ông Thấu suốt 4 Má»™t thể thÆ¡ cổ qua.
Trên lối Ä‘i Ä‘i hướng Bình Tiên , gặp 2 thanh niên chở than ra khá»i rừng bằng xe máy “đa quốc gia†chạy ngược lại VÄ©nh Hy. Chúng ta tăng tốc Ä‘uổi theo , tá»›i hồi tiếp cáºn , má»™t chú cù sang nói như hét “ Äừng báo kiểm lâm nha! Tụi tá»› dân chở than mướn kiếm ăn nổi 50 nghìn má»™t chuyến , lÅ© nà o á»›n mấy ổng Cần phải chá» trưa chúa nháºt má»›i Ä‘i mà !â€. “Thế má»™t lò than ra kiếm nổi bao lăm tiá»n†, tá»› há»i muốn át tiếng động cÆ¡ cá»§a hai xe máy đồng lúc. “Há»i mấy thằng cha thắp than chứ! Tụi hắn đương trốn dưới suối , nhưng tha hắn Ä‘i , hắn nghèo khổ lắm , thằng nà o cÅ©ng gầy đét , Ä‘en lánh hà !â€. Chúng ta giảm ga đặt cù đầu xe đương nhá»› hai đệ thồ than chà o tạm biệt bằng hai tiếng “Bái bai!â€. Äịa ngục trẻ ở rừng vẫn Ä‘eo trái tim nhân văn hÆ¡n ở phố.
Vịnh VÄ©nh Hy và bãi biển Bình Tiên đẹp tá»›i mức mê hồn. VÄ©nh Hy nổi hai Mạch núi sứ chở che ở giữa là hòng nước biển ra và o , dá»c Tám chữ có và i trăm thuyá»n cá neo Ä‘áºu đủ sắc mà u. Biển Bình Tiên đẹp như tranh vẽ , các hòn cù lao xanh ngà o ngạt bóng dừa. Nghe Tám Thạnh nói xứ Bình Tiên trên đất liá»n là cá»§a Ninh Thuáºn đương dưới biển là cá»§a Khánh Hòa.
Trên Thứ lúa hạt lá»›n ra Mỹ Thạnh , ghé quán cà phê , nhá»› những thổ nhân bà n tán vá»›i nhau đỠán khu du lịch Bình Tiên có quy mô 195 ha vá»›i tổng đầu tư 550 tá»· đồng , trong đấy có 30 ha đông rừng phòng há»™ thuá»™c vưá»n Núi Chúa. Táºp Ä‘oà n khách sạn Aman chÃnh thức khai trương khu nghỉ dưỡng Ä‘eo tên Amanoi resort có 36 villa , tá»a gồm: hỉ trên đồi VÄ©nh Hy. Äây là má»™t cố gắng cá»§a nước tá»› vươn lên ngà nh công nghiệp đách khói Ä‘eo bất ngá») Ãch lợi nhà nước. Nhưng trong tâm thức , tá»› cứ nhá»› tá»›i Jeff Rutherford , giảng viên Ä‘i môi trưá»ng cá»§a đại há»c Thái Lan. Lần gặp tá»› ở hòng Tuyá»n Lâm , Äà Lạt , Jeff lầu bầu “NÆ¡i nà o cÅ©ng muốn Du lich cua lo (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) kèm cặp theo sinh thái. Sinh xắt cái đỗi gì mà chá»— nà o cÅ©ng đổ bê tông , đưá»ng nhá»±a thẳng băng tắp , Ä‘iện Ä‘uốc sáng trưng , nhà cao cá»a rá»™ng kèm cặp theo bể bÆ¡i bá»± chát mà gá»i là đẻ thái!â€
Ở xứ Trung và cao nguyên xứ tá»› , Ä‘a số các vưá»n nhà nước Ä‘á»u cát cứ giữa đại nghìn , nhưng vưá»n Núi Chúa ở Ninh Thuáºn là quần thể nằm cầm ngang biển - núi. Vưá»n có diện tÃch rá»™ng 30.000ha , trong đấy trên đất liá»n 22.500ha và biển là 7.500ha. Khu Núi Chúa nổi đánh giá là xứ khô như ngói ở nưá»m nượp Tá» Ã. Tại đây nổi các nhà khoa há»c Äức chứng minh rằng thuá»™c tÃnh khà háºu đách khác gì Châu Phi thưá»ng những xứ bán hoang mạc thưá»ng gặp ở Bắc Ban Nha , Bồ Äà o Nha và Algeria. Tuy nhiên dưới đáy biển cá»§a vưá»n là rừng san hô nguyên là nh và độc đáo tá»›i mức má»™ng hồn.
và như Ninh Thuáºn nổi xếp là chá»— khô như ngói và nắng nóng nhất nước thá»i vưá»n nhà nước Núi Chúa là xứ Khô khan khô nhất ở tỉnh nà y. Dải đông quanh năm cÆ¡ hồ chỉ có nắng gió , rất Ãt Tám chữ mưa. Vì thế khách lạ tá»›i đây thưá»ng và von rằng: Phan Rang có tức là "gió như giáng và nắng như rang". Và o ná»a Tám chữ 8 , từ thị trấn Khánh Hải chúng ta phóng xe máy Ä‘i Núi Chúa trong cÆ¡n hạn Bà Chằn , nóng muốn rám mắt mặt.
Con Thứ lúa hạt lớn của nắng
Rá»i láng Nại , Tri Thá»§y , chúng ta chạy dá»c theo tỉnh lá»™ 702 từ Tri Hải Ä‘i VÄ©nh Hy , Bình Tiên tá»›i Cam Ranh. Con Thứ lúa hạt lá»›n má»›i mở , tráng nhá»±a phẳng phiu dá»c theo bá» biển Cần phải gió thá»™c và o mặt như muốn ghì tay lái. Dá»c hai xã Tuy Hải và NhÆ¡n Hải là phe đồng muối Ä‘eo tên Äầm Vua , chá»— đây có 2 ụ muối , má»—i ụ cao tá»›i 10m dà i cả trăm mét bao phá»§ bạt kÃn nằm dưới cÆ¡n hạn. Lúc ấy là 11 hiện trưa , phe đồng nằm dưới chân núi vắng bóng ngưá»i , chỉ đương những cÆ¡n gió mặn chát cá»™ng thêm cái nắng như rang muốn chợn ngưá»i. Mặc dầu chỉ trúc bá» và i chục mét , gió từ biển nưá»m nượp thổi và o Lá»™p cá»™p cÅ©ng đách xua nổi cái nóng bất kham. Ven Thứ lúa hạt lá»›n các khu dân cư từ Tuy Hải , NhÆ¡n Hải , VÄ©nh Hải cứ và i bóng cây bất ngá») có ngưá»i bán vé số , há» kê chiếc bà n con đặt và i chục tá» , đội nón , ngồi để ý ra Thứ lúa hạt lá»›n má»™t cách vô hồn như pho tượng. Khác những chá»— tá»› hở tá»›i , ngưá»i bán vé số thưá»ng Ä‘eo chiếc túi Vá» trước ngá»±c , gặp khách chìa xấp vé số thẳng băng và o mặt má»i chà o vá»™i vã và nếu đách bán nổi , há» lẩm bẩm chá»i phá»›i bằng những câu ác độc. Trong vai ngưá»i Ä‘i mua “niá»m hy vá»ng†tại bóng cây xanh , tá»› phát hiện há» là những con ngưá»i hiá»n từ kiên nhẫn. Tôi há»i má»™t ngưá»i phụ nữ ngồi dưới cây keo “Chị bán và i tấm vé số như thế nà o sao đủ ăn!â€. “Giá» biết là m chi chú! Muối chưa bán nổi , hà nh tá»i nắng quá bị rụm rồi , kiếm nổi đồng nà o mừng đồng đấy chú Æ¡i!â€. Chị phúc đáp mà đách để ý mặt ngưá»i há»i.
http://cualo.net.vn/portals/Cualo_net_vn/images/khach-san-tuan-anh-1%20(1).JPG
Äoạn Thứ lúa hạt lá»›n dá»c theo tuyến VÄ©nh Hải đương thi công , tháºt ra là đương thay thế những khúc cua tay áo thưá»ng Thứ lúa hạt lá»›n vòng. Âm vang tiếng máy khoan sứ , Ä‘áºp sứ chấn động má»™t không gian yên tÄ©nh , ở từ xa hở dáºn ra đám là m khó chịu hay gặp khó khăn mù giáºp giá»n ở lưng chừng hẻm núi. Chúng ta ngưng xe ngồi phệt trên Thứ lúa hạt lá»›n há»i chuyện , nổi các kỹ sư và công nhân mặt đương lấm lem đất cát cho biết “Con Thứ lúa hạt lá»›n nà o ra tá»›i phân biệt vá»›i tỉnh lá»™ I táºn thà nh thị Cam Ranh dà i tá»›i 60km. Tất thảy hở hoà n tất , chỉ riêng Ä‘oạn 5km nà o là phần sau chót , chắc cÅ©ng và i Tám chữ nữa má»›i xongâ€. Äứng trên dốc sứ dá»±ng tại đây để ý xuống biển trúc 400m , tá»› bất ngá» dáºn ra gạt bá» ngưá»i sống cá»§a biển và rừng. Dưới chân dốc , 7 ngôi nhà xây cù mặt ra biển có xe máy và dá»c dừa xanh , đương trên dốc và i ngôi nhà tuá»nh toà ng nằm trong vưá»n Ä‘iá»u vá»›i lÅ© chó núi. Dá»c Thứ lúa hạt lá»›n chó chạy sòng sá»c kêu be be , và i con nằm lăn ra rệ Thứ lúa hạt lá»›n tỉnh ngá»™ trừng trừng nhưng hồi có tiếng động cá»§a ngưá»i thưá»ng xe chúng mở dáºy chạy vô rừng rất lẹ. Núi ở VÄ©nh Hải núi nhấp nhô cây rừng Ä‘eo hình trạng bonsai xòe ra trên đồi sứ , Ä‘iá»u đáng chú ý là tại đây không khà khô khốc gió thổi vù vù rát bá»ng , nhưng khu rừng lùn nà o vẫn xanh tươi. Ở trên nóc đồi thấp , đồi cao dá»c chục con chó gắng trèo lên nóc để ý Ä‘i biển cả , đẹp như tranh vẽ. Hình Bóng cá»§a chó , núi , biển cho chá»™ dáng dấp hoang sÆ¡ cá»§a má»™t vùng đất hiá»n từ và thÆ¡ má»™ng cá»§a núi sông mình. Trong tâm thức tá»› vẫn thú vị ngắm nghÃa lÅ© chó núi cù đầu ra biển be be gá»i lÅ© hÆ¡n là những tòa nhà chá»c trá»i. Sinh xắt phải Ä‘eo dáng dấp thiên nhiên , chứ đách phải dà nh cho con ngưá»i có tiá»n có quyá»n đổ bá»™ tá»›i bá» biển chặt đứt từng khúc , gá»i là đầu tư rồi xây dá»±ng Thứ lúa hạt lá»›n bê tông vá»›i ánh đèn , bể bÆ¡i , nhà hà ng… biểu rằng đây là đẻ thái.
Tỉnh lá»™ 702 dà i đến ná»—i chạy dá»c theo bao lăm vách núi mép biển hoặc ra táºn bá» cát gió thổi như giáng ngấm và o mắt thịt. Trên con Thứ lúa hạt lá»›n nà o , tầm mắt cá»§a ngưá»i đưá»ng hoà ng phóng táºn nóc núi , quét ra biển xanh xa tÃt ngoà i khÆ¡i. Hình Bóng và không gian mép đưá»ng không những tình: tình ý mà đương nhuá»™m đầy chất thÆ¡. ÄÆ°á»£c Ä‘i , ngắm nghÃa , để ý đông và ngưá»i thưá»ng giang san gấm vóc má»›i chá»™ quê tá»› đẹp , nước tá»› nổi thiên nhiên ưu đãi. Cái chÃnh là thế hệ bây giá» và con cháu mai háºu có giữ nổi vong hồn di sản cá»§a tổ tiên đặt bất ngá») thưá»ng bởi chưng đại cuá»™c Ä‘eo cho mướn 70 Má»™t thể thÆ¡ cổ đách kiếm soát đặt rồi sau đó đương bất ngá») là má»™t thà nh thị thưá»ng xứ xứ xa lạ. NÆ¡i vùng đất cho mướn ấy ngưá»i táºt đách có cá»a đặt và o thá»i Yà ng Æ¡i đương gì là quê bỠđông tổ. Con ngưá»i đách có ký ức , đách có đà i ká»· niệm vá»›i chá»— tá»› ở thá»i tình ái dà nh cho hắn chỉ là má»™t hình bóng tẻ nhòa.
Tôi hở từng cố ý định kiếm Ä‘i Núi Chúa từ má»™t cuá»™c gặp gỡ vô tình. Chuyện bắt đầu từ má»™t cá»±u binh Mỹ trúc đây 9 Má»™t thể thÆ¡ cổ tại má»™t quán cà phê mép hòng Xuân Hương , cố gắng Äà Lạt. Lúc ấy , tá»› tình cá» gặp má»™t ngưá»i Mỹ có tuổi khuẩn chân trái ngồi má»™t mình để ý ra dòng ngưá»i má»™t Trở ngại vá»ng. Tôi Ä‘oán , chắc là vị lữ khách có tâm trạng , Cần phải chá»§ động Ä‘eo ly cà phê tá»›i là m quen vá»›i được trà n đầy hy vá»ng có thể sưởi ấm con ngưá»i viá»…n xứ. Gặp nổi ngưá»i nói đồng tiếng nói , đồng mẫu số chung ông mừng lắm rồi tá»± giá»›i thiệu tên tá»› là Dan , cá»±u thượng sÄ© cá»§a lữ Ä‘oà n thá»§y quân lục chiến Hoa Kỳ hở từng đóng đà n 6 Tám chữ tại Núi Chúa và o Má»™t thể thÆ¡ cổ 69 cá»§a thế ká»· trước. Ông Dan Ä‘áºp tay và o chân khuyết biểu rằng ông hở đặt bất ngá») má»™t phần thân thể tá»› tại Núi Chúa bởi chưng trúng mìn cá»§a ViSi ( Việt Cá»™ng ). Lần sang Việt Tá» nà o ông muốn Ä‘i bất ngá») chiến trưá»ng cÅ© đặt nhá»› má»™t thá»i trẻ trai. Dan nhá» tá»› dẫn Thứ lúa hạt lá»›n tá»›i Núi Chúa nhưng tá»› chối từ bởi chưng đách biết địa danh nà o ở đâu , mà tháºt ra cÅ©ng chưa tin nổi má»™t ngưá»i má»›i quen và i phút. Ông Dan ngồi khóc , những giá»t nước mắt cá»§a ngưá»i chiến binh già lăn tròn trên me khiến tá»› đách khá»i chạnh lòng. Chiến tranh đách phải trò đùa , đằng sau cuá»™c chiến đương má»™t thứ khác dai dẳng hÆ¡n là tình ngưá»i , tuổi trẻ và đỗi Ä‘au khuẩn mát…
Lâu rồi tá»› đách gặp bất ngá») ông Dan , nhưng má»—i lần gặp hoặc Ä‘i thông dịch cho các cá»±u binh Mỹ tá»› bất ngá») nhá»› Ä‘i Núi Chúa , nhá»› giá»t nước mắt cá»§a má»™t quân nhân già trong vô vá»ng rồi nhá»› những thương binh nước tá»› cá»§a hai phÃa. Suy cho cùng , sau cuá»™c chiến tranh , quần chúng là ngưá»i bị tháºt và đỗi Ä‘au to nhất thuá»™c Ä‘i những ngưá»i bu má»™t thá»i Ä‘eo nặng đẻ Ä‘au vá»›i niá»m được trà n đầy hy vá»ng Ä‘i khúc lá lách cá»§a mình.
12 hiện trưa chúa nháºt , chúng ta tá»›i đại bản doanh vưá»n nhà nước Núi Chúa tại thôn Thái An , xã VÄ©nh Hải , Ninh Hải , bung Thuáºn. Äó là má»™t tòa nhà khá đương đại cù mặt ra hướng nưá»m nượp trúc biển độ 200m. Tháºt đách may cho chúng ta không sai và o Tám chữ hắn Cần phải văn phòng khách sạn cá»a lò (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) trống hoe , chỉ có hai anh em kiểm lâm dân tá»™c Chăm là Äà o can đảm , Äạt nưá»m nượp Äoà n Trẻ. Tuy nhiên Vẫn gặp dịp tốt là gặp nổi Thạc sÄ© Trương Thanh Trịnh , 36 tuổi , ngưá»i Chăm là Phó buồng khoa há»c và giao thiệp quốc tế đồng vá»›i các nhà côn trùng há»c ngưá»i Bỉ , Äức đương ở bất ngá») vưá»n đặt nghiên cứu loà i bá» má»›i phát hiện.
[Joachim Bresseel , nhà côn trùng há»c ngưá»i Bỉ Ä‘eo cho tá»› 5 con bá» quê ( tiếng Anh là Stid ) đương ngá» nguáºy trong há»™p ngá»™ bắt buá»™c nổi trên nóc Núi Chúa đêm qua. Joacchim nói vá»›i tá»› má»™t cách sung mãn: “Ông đây! loại Stid nà o hiện diện trên trái đất nà o từ Má»™t thể thÆ¡ cổ 1876 , sau đó bị tuyệt chá»§ng tá»›i nay bất ngá») Lá»™ rõ ra tại khu bán hoang mạc nà o đấy là má»™t Ä‘iá»u lạ. Mấy Má»™t thể thÆ¡ cổ nay chúng ta Ä‘i hết các vưá»n nhà nước Châu à , đêm qua gặp chúng tại đây. Loại nà o thưá»ng sống Ä‘i đêm trên nóc núi , phải khó nhá»c lắm má»›i kiếm thấy. Joachim gấp má»™t con ra dứ dứ Vá» trước mặt tá»› và cưá»i rất thoả nguyện Ä‘i công việc cá»§a mình. Tôi đách phải là ngưá»i nghiên cứu côn trùng Cần phải để ý loại bá» nà o cÅ©ng như nhau , tháºm chà đách mấy hứng thú nhưng để ý gương mặt cá»§a há» tá»› phải vá»— tay đôm đốp chúc mừng , bởi chưng đấy là công sức mồ hôi và những đêm thức tÃm táºn trên nóc núi cao , chỉ có những ngưá»i yêu nghá» má»›i lặn lá»™i như thế. Joachim chuyện trò phÃm vá»›i tá»› bằng tiếng Pháp lầm tiếng Anh nhưng hồi gặp lÅ© nghiên cứu đệ chuyển sang tiếng Äức và tiếng Hà Lan. Tất thảy 4 tiếng nói đệ ta Ä‘á»u sá» dụng thông thạo như nhau là m tá»› thá»±c sá»± trân trá»ng. “Ở Bỉ giá»›i trà thức thông thạo 3 tiếng nói chÃnh thị cá»§a thế giá»›i Anh-Pháp-Äức , đương dân thưá»ng thá»i sao?†, tá»› há»i. “Trá»i! chúng ta là cá»™ng đồng Châu Âu , nếu đách biết 3 tiếng nói nà o sẽ trở thà nh rà o chắn. Văn hóa Châu Âu là cá»§a chung , Cần phải phần lá»›n Ä‘á»u như thế!†, Joachim rÅ© vai tá»› má»™t cách thân máºt như ngầm báo đấy là chuyện nhá»â€¦
Thạc sÄ© Trịnh báºn việc phải Ä‘i Phan Rang đồng vá»›i lÅ© nghiên cứu bò sát. Trước hồi lên xe , Trịnh biểu chúng ta ghé thăm hang rái , là ng Raglay nhá» há» dẫn trèo núi sau đó Cần phải Ä‘i VÄ©nh Hy và Bình Tiên. Và như đách Ä‘i hết khu vá»±c nà o như chưa biết gì Ä‘i khu bán hoang mạc cá»§a Việt Nam.
chúng ta rá»i tổng hà nh dinh trong luyến tiếc. CÅ©ng may gặp nổi má»™t lÅ© dân “phượt†, trên vai lÃch kÃch máy ảnh. Há» hở tá»›i đây Hai ba lần , nổi kỹ sư Phạm Văn Xiêm , Trưởng buồng bảo tồn vưá»n nhà nước Núi Chúa hướng dẫn , Cần phải có vẻ khá thông thạo lối Ä‘i nước bước.
trưởng Ä‘oà n cá»§a lÅ© thanh niên nà o là má»™t “Ta bá» lô†có “số má†ở Việt Tá» từng 3 lần trèo nóc Fansipan. Anh tên là Nguyá»…n Hùng SÆ¡n 30 tuổi , da trắng mun , đầu quấn khăn rằng vá»›i thân thể lá»±c lưỡng như hùng bi bu To lá»›n. SÆ¡n cho biết lên nóc núi Chúa đương tá»™i hÆ¡n trèo nóc nhà nưá»m nượp Dương ở ngoà i Bắc , bởi chưng Thứ lúa hạt lá»›n lên núi Chúa đách dốc đứng hiểm trở như Fansipan , nhưng bất ngá») dà i và vòng vo qua hết nóc núi nà o sang nóc núi khác vá»›i cái nắng như nung , cây rừng cÅ©ng sắt se , Hóa hợp váºt hữu cÆ¡ bé lắm , gai nhá»n lá»§a tá»§a , Ä‘áºp và o chiếc lá cÅ©ng chá»™ nhói. Nhưng cÅ©ng nhá» thế mà má»—i cây xanh trên sứ tá»± biến hình theo kiểu bonsai vá»›i hình thù đẹp mắt.
chúng ta phát xuất từ thôn Äá Hang thuá»™c là ng Raglay , cà ng lên cao , cây cối xanh hÆ¡n và để ý biển rõ hÆ¡n. Cứ qua má»™t rừng cá» gianh , bất ngá») chá»™ má»™t nóc núi má»›i thẳng băng Vá» trước mặt. Hùng SÆ¡n nói bông rằng đặt chinh phục nóc núi Chúa cao 1.040m , phải băng qua 6 nóc núi khác là núi Chúa chắt , Chúa cháu , Chúa đệ , Chúa đệ , Chúa chồng , cố gắng Chúa vợ. Biết chúng ta là ngưá»i viết và có tuổi , nên hai cô gái trong Ä‘oà n thưá»ng Ä‘i đằng cạnh cổ vÅ© bởi chưng sợ bá» cuá»™c. Má»™t cô nói: “Không ở đâu lạ như Núi Chúa chú ạ! NÆ¡i đây quy tụ cả bá» hệ đẻ thái: rừng khô như ngói , rừng xanh và hệ sinh thái rạn san hô. Ngoà i những rạn san hô nổi đánh giá là đẹp và Äa chá»§ng nhất Việt Tá» , đương có bãi Thịt là chá»— rùa lên đẻ. Do khà háºu nóng và khô Cần phải ở độ cao dưới 600m là rừng bán hoang mạc vá»›i những loà i cây bụi , lá cằn cá»c đầy gai , nhưng từ 600m trở lên là rừng xanh vá»›i bi thương động cây cá» sản váºt phong phú , và từ 800m trở lên là Lá»™ rõ ra nưá»m nượp loại cây lá kim , như cây hoà ng đà n trả , cây kim giao , mảnh tùng , cố gắng thông tre. Chúng cháu Ä‘i nưá»m nượp chá»— chưa chá»™ ở đâu lạ như thế!â€.
Trèo núi nổi hÆ¡n 1 hiện đồng hồ , cảm chá»™ chẳng thể tiếp nổi nữa Cần phải chúng ta ra hiệu Äối vá»›i ngưá»i trên ngưng bất ngá») , bởi chưng tháºt ra chúng ta chưa chuẩn bị tâm lý và thá»±c phẩm Ä‘eo theo. Nên đà nh lòng lắc tay chà o tạm biệt Ä‘eo theo đỗi mà ng cá»§a ngưá»i kém cuá»™c.
3h chiá»u , chúng ta cù Ä‘i là ng dân tá»™c Raglay nằm trong vùng đệm cá»§a vưá»n nhà nước , ngồi dưới bóng câu Ä‘iá»u uống nước mÃa và nhai khoai mì tôm sống cầm hÆ¡i và cÅ©ng đặt thăm há»i cuá»™c sống cá»§a bà con. Má»™t ngưá»i dân Vùng đất , tên là Lê Thà nh tá»±u ngồi đồng bà n nước mÃa nói vá»›i chúng ta bằng giá»ng mà ng mà ng “ Bà con Raglay ở đây hở bao Ä‘á»i , sống dá»±a và o rừng như là m ruá»™ng , là m rẫy , lấy đảm , lấy sáp và các loại lâm sản. Phụ nữ và trẻ má» chặt cá»§i bán. Con trai thưá»ng sống bằng nghá» thắp than tại 8 thôn như: Cầu Gãy , Äá Hang , Kiá»n Kiá»n , Ấn Äạt , Suối Äá , Suối Giếng , Xóm Bằng , cố gắng Xóm Äèn. Riêng thôn Äá Hang nổi hưởng chÃnh sách từ chương trình 134 , có nhà xây vững chắc. Nhưng Ä‘a số đóng cá»a , đặt và o rừng kiếm sống. Ở nhà chỉ có phụ nữ nuôi con nhá» và trẻ má». Chị Lâm Thị Vui , dân tá»™c Raglay , ngưá»i bán nước mÃa nhá»› chuyện cÅ©ng tham gia: “Bà con lÅ© tá»› ra Ä‘á»i ở rừng , to lên từ rừng mà đách và o rừng kiếm ăn thá»i biết là m chi bây giá»...â€.
Tám Công là ngưá»i trải Ä‘á»i , tri thức rá»™ng , đệ có vưá»n tại vịnh VÄ©nh Hy , dá»c Tám chữ qua lại Thứ lúa hạt lá»›n núi Chúa Cần phải khá rà nh. Anh kể: Dạo Má»™t thể thÆ¡ cổ 2005 , má»™t chuyên gia ngưá»i Äức thuá»™c Quỹ canh gác động váºt hoang dã ( WWF ) xách máy móc thiết bị tá»›i Ä‘o mức độ khô như ngói ở Vưá»n Núi Chúa. Ông ta Ä‘o tá»›i , Ä‘o lui hằng hiện , đách chá»™ đồng hồ Ä‘o nhúc nhắc , ông thiết nghÄ© máy hư , mở ra sá»a. Nhưng thá»±c tế máy đách hư , nguyên do chỉ bởi chưng vùng đất nà o quá khô tá»›i mức máy chẳng thể láºp trình được. Sau đó vị chuyên gia đánh dấu và o mấy mÅ©i cây cóc khô rừng đặt Má»™t thể thÆ¡ cổ sau trở lại. Còn ở là ng chà i Thái An , có má»™t ngưá»i ngưá»i nam nức tiếng sát rùa , tên là Mưá»i Nuôi. Ông Mưá»i đách nhá»› tá»› hở láºt lưng bao lăm rùa biển , chỉ biết rằng hÆ¡n 75 tuổi , 60 Má»™t thể thÆ¡ cổ xÆ¡i thịt rùa , dân ở đây gá»i rùa biển là đú. Do thà nh tÃch “quá há»›p†nên ngưá»i là ng ở đây đách mấy ai đương nhá»› cái tên Mưá»i Nuôi cá»§a ông , mà há» chỉ gá»i ông là Mưá»i Äú. Thế nhưng , đến lúc tuổi già , từ giã nghá» sóng nước , ông thưá»ng sống trong cảm giác tá»™i Vá» trước biển Ä‘á»i. Äịa ngục ngưá»i nam chuyên xÆ¡i rùa Má»™t thể thÆ¡ cổ cÅ© , hiện bất ngá») tá»± nguyện đỡ đẻ cho rùa. Ngà y Tám chữ , ông theo vết chân rùa nối Ä‘uôi nhau lên bãi , kiếm băng trứng cá»§a chúng , khoanh xứ , canh gác cho trứng nở. Có hồi rùa đẻ trên sát mép nước , ông sợ nước quân lữ lên , băng trứng sẽ bị hư , ông lá» má» dá»i băng lên chá»— cao hÆ¡n. Äến hồi rùa nở , ông bất ngá») kiếm trúc đưa chúng ra biển. Má»™t đôi ngưá»i trong là ng chá»™ ông khó nhá»c đỡ đẻ cho rùa , há» cÅ©ng tá»± nguyện theo ông. Äến Má»™t thể thÆ¡ cổ 2003 , hồi WWF nưá»m nượp Dương tà i trợ đỠán bảo tồn rùa biển , Vưá»n Núi Chúa xây được cái trạm nho nhá» , lợp tôn nóng như “lò bánh mì†, nhưng cái trạm heo hút nà o hở trở thà nh chá»— Ä‘i Ä‘i cá»§a ông Thấu suốt 4 Má»™t thể thÆ¡ cổ qua.
Trên lối Ä‘i Ä‘i hướng Bình Tiên , gặp 2 thanh niên chở than ra khá»i rừng bằng xe máy “đa quốc gia†chạy ngược lại VÄ©nh Hy. Chúng ta tăng tốc Ä‘uổi theo , tá»›i hồi tiếp cáºn , má»™t chú cù sang nói như hét “ Äừng báo kiểm lâm nha! Tụi tá»› dân chở than mướn kiếm ăn nổi 50 nghìn má»™t chuyến , lÅ© nà o á»›n mấy ổng Cần phải chá» trưa chúa nháºt má»›i Ä‘i mà !â€. “Thế má»™t lò than ra kiếm nổi bao lăm tiá»n†, tá»› há»i muốn át tiếng động cÆ¡ cá»§a hai xe máy đồng lúc. “Há»i mấy thằng cha thắp than chứ! Tụi hắn đương trốn dưới suối , nhưng tha hắn Ä‘i , hắn nghèo khổ lắm , thằng nà o cÅ©ng gầy đét , Ä‘en lánh hà !â€. Chúng ta giảm ga đặt cù đầu xe đương nhá»› hai đệ thồ than chà o tạm biệt bằng hai tiếng “Bái bai!â€. Äịa ngục trẻ ở rừng vẫn Ä‘eo trái tim nhân văn hÆ¡n ở phố.
Vịnh VÄ©nh Hy và bãi biển Bình Tiên đẹp tá»›i mức mê hồn. VÄ©nh Hy nổi hai Mạch núi sứ chở che ở giữa là hòng nước biển ra và o , dá»c Tám chữ có và i trăm thuyá»n cá neo Ä‘áºu đủ sắc mà u. Biển Bình Tiên đẹp như tranh vẽ , các hòn cù lao xanh ngà o ngạt bóng dừa. Nghe Tám Thạnh nói xứ Bình Tiên trên đất liá»n là cá»§a Ninh Thuáºn đương dưới biển là cá»§a Khánh Hòa.
Trên Thứ lúa hạt lá»›n ra Mỹ Thạnh , ghé quán cà phê , nhá»› những thổ nhân bà n tán vá»›i nhau đỠán khu du lịch Bình Tiên có quy mô 195 ha vá»›i tổng đầu tư 550 tá»· đồng , trong đấy có 30 ha đông rừng phòng há»™ thuá»™c vưá»n Núi Chúa. Táºp Ä‘oà n khách sạn Aman chÃnh thức khai trương khu nghỉ dưỡng Ä‘eo tên Amanoi resort có 36 villa , tá»a gồm: hỉ trên đồi VÄ©nh Hy. Äây là má»™t cố gắng cá»§a nước tá»› vươn lên ngà nh công nghiệp đách khói Ä‘eo bất ngá») Ãch lợi nhà nước. Nhưng trong tâm thức , tá»› cứ nhá»› tá»›i Jeff Rutherford , giảng viên Ä‘i môi trưá»ng cá»§a đại há»c Thái Lan. Lần gặp tá»› ở hòng Tuyá»n Lâm , Äà Lạt , Jeff lầu bầu “NÆ¡i nà o cÅ©ng muốn Du lich cua lo (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) kèm cặp theo sinh thái. Sinh xắt cái đỗi gì mà chá»— nà o cÅ©ng đổ bê tông , đưá»ng nhá»±a thẳng băng tắp , Ä‘iện Ä‘uốc sáng trưng , nhà cao cá»a rá»™ng kèm cặp theo bể bÆ¡i bá»± chát mà gá»i là đẻ thái!â€