csvnam
09-10-2014, 08:21 PM
Khách sạn cá»a lò (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) giá»›i thiệu vùng du lịch má»›i :
Ở miá»n Trung và cao nguyên miá»n mình , Ä‘a số danh thiếp vưá»n nhà nước Ä‘á»u cát cứ giữa đại nghìn , Song vưá»n Núi Chúa ở Ninh Thuáºn là quần thể nằm nạm gà n biển - núi. Vưá»n có diện tÃch rá»™ng 30.000ha , trong đó trên lục địa 22.500ha và biển là 7.500ha. Khu Núi Chúa được đánh giá là miá»n khô hạn ở Äông Nam Ã. Tại đây được danh thiếp nhà khoa há»c Äức chứng minh rằng tÃnh chất khà háºu đếch khác nà o Châu Phi thưá»ng xuyên những miá»n bán hoang mạc thưá»ng xuyên gặp ở Tây Ban Nha , Bồ Äà o Nha và Algeria. Tuy nhiên dưới đáy biển cá»§a vưá»n là rừng hổ phách nguyên là nh và độc đáo đến mức má»™ng mị hồn.
Nếu Ninh Thuáºn được xếp là chốn khô hạn và nắng nóng nhất gió mà thà nh thì vưá»n nhà nước Núi Chúa là miá»n hanh khô nhất ở tỉnh nà y. Dải Trá»i quanh năm cÆ¡ hồ chỉ có nắng gió , rất Ãt tháng mưa. Bởi thế khách khứa lạ đến đây thưá»ng xuyên và von rằng: Phan Rang có nghÄ©a là "gió như phang và nắng như rang". Và o ná»a tháng 8 , từ thị trấn Khánh Hải chúng tôi phóng xe máy Ä‘i Núi Chúa trong cÆ¡n kì hạn Bà Chằn , nóng muốn rám mắt mặt.
Con rượu của nắng
Rá»i láng Nại , Tri Thá»§y , chúng tôi Hình dung tiếng động Ä‘i dãy theo tỉnh lá»™ 702 từ Tri Hải Ä‘i VÄ©nh Hy , Bình Tiên đến Cam Ranh. Con rượu má»›i báºt , tráng nhá»±a phẳng phiu dãy theo bá» biển Cần phải gió à o và o mặt như muốn ghì tay lái. Dá»c hai xã Tuy Hải và NhÆ¡n Hải là cánh đồng muối mang tên Äầm thiên tá» , chốn đây có 2 ụ muối , má»—i ụ cao đến 10m dà i cả trăm mét trùm bạt kÃn nằm dưới cÆ¡n hạn. Lúc ấy là 11 bây giá» trưa , cánh đồng nằm dưới chân núi vắng bóng ngưá»i , chỉ Ä‘ang những cÆ¡n gió mặn chát cá»™ng thêm cái nắng như rang muốn sởn ngưá»i. Mặc dầu chỉ ti bá» và i chục mét , gió từ biển Äông thổi và o Lá»™p cá»™p cÅ©ng đếch xua được cái nóng bất kham. Ven rượu danh thiếp khu dân cư từ Tuy Hải , NhÆ¡n Hải , VÄ©nh Hải cứ và i bóng cây Äã có ngưá»i bán vé số , hụi kê chiếc bà n con để và i chục tá» , đội nón , ngồi dòm ra rượu má»™t cách mất hết sá»± sống như pho tượng. Khác những chốn mình hỠđến , ngưá»i bán vé số thưá»ng xuyên mang chiếc túi trước ngá»±c , gặp khách khứa chìa xấp vé số ngay và o mặt má»i chà o vá»™i vã và nếu đếch bán được , hụi lầm bầm chá»i xéo văn bằng những câu độc ác. Trong vai ngưá»i Ä‘i mua “niá»m hy vá»ng†tại bóng cây xanh , mình phát hiện hụi là những con ngưá»i hiá»n là nh kiên nhẫn. Tôi há»i má»™t ngưá»i nữ giá»›i ngồi dưới cây keo “Chị bán và i tấm vé số như thế nà o sao đủ ăn!â€. “Giá» biết là m gì chú! Muối chưa bán được , hà nh tá»i nắng quá bị rụm rồi , tìm kiếm được đồng nà o mừng đồng đó chú Æ¡i!â€. Chị phản hồi mà đếch dòm mặt ngưá»i há»i.
http://cualo.net.vn/portals/Cualo_net_vn/images/khach-san-tuan-anh-1%20(1).JPG
Äoạn rượu dãy theo tuyến VÄ©nh Hải Ä‘ang thi công , tháºt ra là đang thay thế những Ä‘oạn cua tay áo thưá»ng xuyên rượu vòng. Âm vang tiếng máy khoan ngá»c , Äụng ngá»c chấn động má»™t không gian yên lặng , ở từ xa há» dấn ra đám là m khó chịu hay gặp khó khăn mù cháºp chá»n ở lưng chừng hẻm núi. Chúng tôi ngừng xe ngồi phệt trên rượu há»i chuyện , được danh thiếp kỹ sư và công nhân mặt Ä‘ang lấm lem đất Ä‘ai cho biết “Con rượu nà o ra đến phân biệt vá»›i tỉnh lá»™ I táºn thà nh thị Cam Ranh dà i đến 60km. Tất cả há» hoà n thà nh , chỉ riêng xong xuôi 5km nà o là phần sau chót , hẳn cÅ©ng và i tháng nữa má»›i xongâ€. Äứng trên dốc ngá»c dá»±ng tại đây dòm xuống biển ti 400m , mình bất thần dấn ra gạt bá» ngưá»i sống cá»§a biển và rừng. Dưới chân dốc , 7 ngôi nhà xây quay mặt ra biển có xe máy và dãy dừa xanh , Ä‘ang trên dốc và i ngôi nhà tá»nh toà ng nằm trong vưá»n Ä‘iá»u động vá»›i lÅ© dê núi. Dá»c rượu dê Hình dung tiếng động Ä‘i sòng sá»c kêu be be , và i con nằm lăn ra rệ rượu tỉnh ngá»™ trừng trừng Song lát có tiếng động cá»§a ngưá»i thưá»ng xuyên xe chúng báºt dáºy Hình dung tiếng động Ä‘i vô rừng rất lẹ. Núi ở VÄ©nh Hải núi nhấp nhô cây rừng mang hình dạng bonsai xòe ra trên đồi ngá»c , Ä‘iá»u động đáng để ý là tại đây khà trá»i khô khốc gió thổi veo veo rát bá»ng , Song khu rừng lùn nà o hẵng xanh tươi. Ở trên đỉnh đồi thấp , đồi cao dãy chục con dê gắng trèo lên đỉnh dòm Ä‘i biển cả , xinh xẻo như tranh vẽ. Hình ảnh cá»§a dê , núi , biển cho thấy dáng dấp hoang vu cá»§a má»™t vùng đất hiá»n là nh và thÆ¡ má»™ng cá»§a đất nước mình. Trong tâm thức mình hẵng thú nháºn ngắm nghÃa lÅ© dê núi quay đầu ra biển be be gá»i lÅ© hÆ¡n là những tòa nhà chá»c trá»i. Sinh xắt phải mang dáng dấp tá»± nhiên , chứ đếch phải dà nh cho con ngưá»i có tiá»n có quyá»n đổ bá»™ đến bá» biển chặt đứt từng Ä‘oạn , là m gá»i là đầu tư rồi xây dá»±ng rượu bê tông vá»›i ánh đèn , bể bÆ¡i , nhà hà ng… biểu rằng đây là đẻ thái.
Tỉnh lá»™ 702 dà i đến ná»—i Hình dung tiếng động Ä‘i dãy theo bao lăm vách núi mép biển hoặc ra táºn bá» cát gió thổi như phang ngấm và o mắt thịt. Trên con rượu nà o , tầm mắt cá»§a ngưá»i đình huỳnh phóng táºn đỉnh núi , quét ra biển xanh xa tắp ngoà i khÆ¡i. Hình ảnh và không gian mép đưá»ng chẳng những tình: tình ý mà đang nhuá»™m đầy chất thÆ¡. ÄÆ°á»£c Ä‘i , ngắm nghÃa , dòm Trá»i và ngưá»i thưá»ng xuyên sÆ¡n hà gấm vóc má»›i thấy quê mình xinh xẻo , gió mà thà nh mình được tá»± nhiên ưu đãi. Cái Ấy là thế hệ bây giá» và con cháu mai sau có giữ được hồn di sản cá»§a ông cha để Äã thưá»ng xuyên bởi chưng đại cuá»™c mang cho thuê 70 má»—i câu có bốn đếch tìm kiếm soát để rồi sau đó Ä‘ang Äã là má»™t thà nh thị thưá»ng xuyên miá»n miá»n xa lạ. NÆ¡i vùng đất cho thuê ấy ngưá»i bệnh đếch có cá»a để và o thì Yà ng Æ¡i Ä‘ang gì là quê thân phụ Trá»i tổ. Con ngưá»i đếch có ký ức , đếch có ká»· niệm vá»›i chốn mình ở thì tình ái dà nh cho nghỉ chỉ là má»™t hình bóng nhạt nhẽo nhòa.
Tôi há» từng cố ý định tìm kiếm Ä‘i Núi Chúa từ má»™t cuá»™c tao phùng vô tình. Chuyện bắt đầu từ má»™t cá»±u binh Mỹ ti đây 9 má»—i câu có bốn tại má»™t quán cà phê mép hầu Xuân Hương , cố gắng Äà Lạt. Lúc ấy , mình ngẫu nhiên gặp má»™t ngưá»i Mỹ có tuổi khuẩn chân trái ngồi má»™t mình dòm ra dòng ngưá»i má»™t cách tuyệt vá»ng. Tôi Ä‘oán , hẳn là vị lữ khách khứa có tâm cảnh , Cần phải chá»§ động mang ly cà phê đến là m quen vá»›i được trà n đầy hy vá»ng có khả năng sưởi ấm con ngưá»i viá»…n xứ. Gặp được ngưá»i nói đồng tiếng nói , đồng mẫu số chung ông mừng lắm rồi tá»± giá»›i thiệu tên mình là Dan , cá»±u thượng sÄ© cá»§a lữ Ä‘oà n thá»§y quân lục chiến Hoa Kỳ há» từng đóng đà n 6 tháng tại Núi Chúa và o má»—i câu có bốn 69 cá»§a thế ká»· trước. Ông Dan Äụng tay và o chân khuyết biểu rằng ông hỠđể Äã má»™t phần thân hình mình tại Núi Chúa bởi chưng trúng mìn cá»§a ViSi ( Việt Cá»™ng ). Lần sang Việt Nam nà o ông muốn Ä‘i Äã chiến tráºn cÅ© để nghe má»™t thì trẻ trai. Dan nhá» cáºy mình dẫn rượu đến Núi Chúa Song mình chối từ bởi chưng đếch biết địa danh nà o ở đâu , mà tháºt ra cÅ©ng chưa tin được má»™t ngưá»i má»›i quen và i phút. Ông Dan ngồi khóc , những giá»t nước mắt cá»§a ngưá»i chiến binh già lăn tròn trên mạ khiến mình đếch khá»i chạnh lòng. Chiến tranh đếch phải trò đùa , bên sau cuá»™c chiến Ä‘ang má»™t Loà i khác dai dẳng hÆ¡n là tình ngưá»i , tuổi trẻ và đỗi Ä‘au khuẩn mát…
Lâu rồi mình đếch gặp Äã ông Dan , Song má»—i lần gặp hoặc Ä‘i thông dịch cho danh thiếp cá»±u binh Mỹ mình Äã nghe Ä‘i Núi Chúa , nghe giá»t nước mắt cá»§a má»™t ngưá»i lÃnh già trong vô vá»ng rồi nghe những thương binh gió mà thà nh mình cá»§a hai phÃa. Suy cho cùng , sau cuá»™c chiến tranh , dân chúng là ngưá»i bị tháºt và đỗi Ä‘au to nhất thuá»™c Ä‘i những ngưá»i mạ má»™t thì mang nặng đẻ Ä‘au vá»›i niá»m được trà n đầy hy vá»ng Ä‘i Ä‘oạn phổi cá»§a mình.
12 bây giá» trưa chá»§ nháºt , chúng tôi đến đại bản doanh vưá»n nhà nước Núi Chúa tại thôn Thái An , xã VÄ©nh Hải , Ninh Hải , bung Thuáºn. Äó là má»™t tòa nhà khá hiện đại quay mặt ra hướng Äông ti biển quãng 200m. Tháºt đếch may cho chúng tôi chÃnh xác và o tháng nghỉ Cần phải văn phòng khách sạn cá»a lò (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) trống hoe , chỉ có hai phu phụ kiểm lâm dân tá»™c Chăm là Äà o gan dạ , Äạt Äông Äoà n Trẻ. Tuy nhiên vẫn còn gặp dịp tốt là gặp được Thạc sÄ© Trương Thanh Trịnh , 36 tuổi , ngưá»i Chăm là Phó phòng khoa há»c và quan hệ quốc tế đồng vá»›i danh thiếp nhà sâu bá» há»c ngưá»i Bỉ , Äức Ä‘ang ở Äã vưá»n để nghiên cứu loà i thân phụ má»›i phát hiện.
[Joachim Bresseel , nhà sâu bá» há»c ngưá»i Bỉ mang cho mình coi 5 con thân phụ quê ( tiếng Anh là Stid ) Ä‘ang ngá» nguáºy trong há»™p ngá»™ bắt buá»™c được trên đỉnh Núi Chúa đêm qua. Joacchim nói vá»›i mình má»™t cách sung mãn: “Ông coi đây! loại Stid nà o có mặt trên trái đất nà o từ má»—i câu có bốn 1876 , sau đó bị tuyệt chá»§ng đến nay Äã Lá»™ rõ ra tại khu bán hoang mạc nà o đó là má»™t Ä‘iá»u động lạ. Mấy má»—i câu có bốn nay chúng tôi Ä‘i hết danh thiếp vưá»n nhà nước Châu à , đêm qua gặp chúng tại đây. Loại nà o thưá»ng xuyên sống Ä‘i đêm trên đỉnh núi , phải nặng nhá»c lắm má»›i tìm kiếm thấy. Joachim cấp má»™t con ra dứ dứ trước mặt mình và cưá»i rất mãn nguyện Ä‘i công việc cá»§a mình. Tôi đếch phải là ngưá»i nghiên cứu sâu bá» Cần phải dòm loại thân phụ nà o cÅ©ng như nhau , tháºm chà đếch mấy hứng Song dòm vẻ mặt cá»§a hụi mình phải vá»— tay đôm đốp chúc mừng , bởi chưng đó là công sức mồ hôi và những đêm thức mà u đỠtáºn trên đỉnh núi cao , chỉ có những bồ nghá» má»›i lặn lá»™i như thế. Joachim nói chuyện phÃm vá»›i mình văn bằng tiếng Pháp nhầm tiếng Anh Song lát gặp lÅ© nghiên cứu mẫu chuyển sang tiếng Äức và tiếng Hà Lan. Tất cả 4 tiếng nói mẫu ta Ä‘á»u sá» dụng thông hiểu như nhau đánh mình thá»±c sá»± trân trá»ng. “Ở Bỉ giá»›i trà thức thông hiểu 3 tiếng nói Ä‘Ãch thị cá»§a thế giá»›i Anh-Pháp-Äức , Ä‘ang thứ dân thì sao?†, mình há»i. “Trá»i! chúng tôi là cá»™ng đồng Châu Âu , nếu đếch biết 3 tiếng nói nà o sẽ trở nên rà o cản. Văn hóa Châu Âu là cá»§a chung , Cần phải phần nhiá»u Ä‘á»u như thế!†, Joachim rÅ© vai mình má»™t cách thân máºt như thầm kÃn báo đó là chuyện nhá»â€¦
Thạc sÄ© Trịnh báºn việc phải Ä‘i Phan Rang đồng vá»›i lÅ© nghiên cứu bò sát. Trước lát lên xe , Trịnh biểu chúng tôi ghé thăm hang rái , là ng Raglay nhá» cáºy hụi dẫn trèo núi sau đó Cần phải Ä‘i VÄ©nh Hy và Bình Tiên. Và như đếch Ä‘i hết khu vá»±c nà o coi như chưa biết gì Ä‘i khu bán hoang mạc cá»§a Việt Nam.
chúng tôi rá»i tổng hà nh doanh trong luyến tiếc. CÅ©ng may gặp được má»™t lÅ© dân “phượt†, trên vai lá»§ng cá»§ng máy ảnh. Há» hỠđến đây Hai ba lần , được kỹ sư Phạm Văn Xiêm , Trưởng phòng bảo tồn vưá»n nhà nước Núi Chúa hướng dẫn , Cần phải có vẻ khá thông hiểu đưá»ng Ä‘i gió mà thà nh bước.
Ä‘oà n trưởng cá»§a lÅ© thanh niên nà o là má»™t “Ta thân phụ lô†có “số má†ở Việt Nam từng 3 lần trèo đỉnh Fansipan. Anh tên là Nguyá»…n Hùng SÆ¡n 30 tuổi , da đỠmun , đầu quấn khăn rằng vá»›i thân hình lá»±c lưỡng như hùng bi mạ vÄ© đại. SÆ¡n cho biết lên đỉnh núi Chúa Ä‘ang khổ hÆ¡n trèo đỉnh nhà Äông Dương ở ngoà i Tây , bởi chưng rượu lên núi Chúa đếch dốc đứng hiểm trở như Fansipan , Song Äã dà i và vòng vèo qua hết đỉnh núi nà o sang đỉnh núi khác vá»›i cái nắng như nung , cây rừng cÅ©ng sắt se , cà nh nhá» xÃu , gai nhá»n lá»§a tá»§a , Äụng và o chiếc lá cÅ©ng thấy nhói. Nhưng cÅ©ng nhá» cáºy thế mà má»—i cây xanh trên ngá»c tá»± biến hình theo kiểu bonsai vá»›i hình thù xinh xẻo mắt.
chúng tôi phát xuất từ thôn Äá Hang thuá»™c là ng Raglay , cà ng lên cao , cây cối xanh hÆ¡n và dòm biển rõ hÆ¡n. Cứ việc qua má»™t rừng cá» gianh , Äã thấy má»™t đỉnh núi má»›i ngay trước mặt. Hùng SÆ¡n nói đùa rằng để chinh phục đỉnh núi Chúa cao 1.040m , phải băng qua 6 đỉnh núi khác là núi Chúa gạn , Chúa cháu , Chúa mẫu , Chúa mẫu , Chúa chồng , cố gắng Chúa vợ. Biết chúng tôi là ngưá»i viết và có tuổi , nên hai cô gái trong Ä‘oà n thưá»ng xuyên Ä‘i bên rìa động viên bởi chưng sợ bá» cuá»™c. Má»™t cô nói: “Không ở đâu lạ như Núi Chúa chú ạ! NÆ¡i đây quy tụ cả thân phụ hệ đẻ thái: rừng khô hạn , rừng xanh và hệ sinh thái rạn hổ phách. Ngoà i những rạn hổ phách được đánh giá là xinh xẻo và Äa chá»§ng nhất Việt Nam , Ä‘ang có bãi Thịt là chốn rùa lên đẻ. Do khà háºu nóng và khô Cần phải ở quãng cao dưới 600m là rừng bán hoang mạc vá»›i những loà i cây bụi , lá cằn cá»c đầy gai , Song từ 600m trở lên là rừng xanh vá»›i thảm há»… cây cá» phong phú , và từ 800m trở lên là Lá»™ rõ ra Äông loại cây lá kim , như cây hoà ng đà n giả , cây kim giao , thanh tùng , cố gắng thông tre. Chúng cháu Ä‘i Äông chốn chưa thấy ở đâu lạ như thế!â€.
Trèo núi được hÆ¡n 1 bây giỠđồng hồ , cảm thấy chẳng thể tiếp tục được nữa Cần phải chúng tôi ra hiệu Äối vá»›i ngưá»i trên ngừng Äã , bởi chưng tháºt ra chúng tôi chưa để sẵn tâm lý và thá»±c phẩm mang theo. Nên đà nh lòng vẫy tay chà o từ biệt mang theo đỗi buồn cá»§a ngưá»i kém cuá»™c.
3h chiá»u , chúng tôi quay Ä‘i là ng dân tá»™c Raglay nằm trong vùng đệm cá»§a vưá»n nhà nước , ngồi dưới bóng câu Ä‘iá»u động uống gió mà thà nh mÃa và nhai sắn tôm sống cầm hÆ¡i và cÅ©ng để há»i thăm cuá»™c sống cá»§a bà con. Má»™t ngưá»i dân Vùng đất , tên là Lê Thà nh tá»±u ngồi đồng bà n gió mà thà nh mÃa nói vá»›i chúng tôi văn bằng giá»ng buồn buồn “ Bà con Raglay ở đây há» bao Ä‘á»i , sống dá»±a và o rừng như là m ruá»™ng , là m nương , lấy ruá»™t non , lấy sáp và danh thiếp loại lâm thổ sản. Nữ giá»›i và con trẻ chặt cá»§i bán. Con trai thưá»ng xuyên sống văn bằng nghá» thắp than tại 8 thôn như: Cầu Gãy , Äá Hang , Kiá»n Kiá»n , Ấn Äạt , Suối Äá , Suối Giếng , Xóm Bằng , cố gắng Xóm Äèn. Riêng thôn Äá Hang được hưởng chÃnh sách từ tiêu chuẩn 134 , có nhà xây kiên cố. Nhưng Ä‘a số đóng cá»a , để và o rừng tìm kiếm sống. Ở nhà chỉ có nữ giá»›i nuôi con rá» và con trẻ. Chị Lâm Thị Vui , dân tá»™c Raglay , ngưá»i bán nước mÃa nghe chuyện cÅ©ng tham gia: “Bà con lÅ© mình ra Ä‘á»i ở rừng , to lên từ rừng mà đếch và o rừng kiếm ăn thì biết là m gì bây giá»...â€.
Tám Công là ngưá»i trải Ä‘á»i , kiến thức rá»™ng , mẫu có vưá»n tại vịnh VÄ©nh Hy , dãy tháng qua lại rượu núi Chúa Cần phải khá rà nh. Anh kể: Dạo má»—i câu có bốn 2005 , má»™t chuyên gia ngưá»i Äức thuá»™c Quỹ canh giữ động váºt hoang dã ( WWF ) xách máy móc thiết bị đến Ä‘o mức độ khô hạn ở Vưá»n Núi Chúa. Ông ta Ä‘o đến , Ä‘o lùi hằng bây giá» , đếch thấy đồng hồ Ä‘o động Ä‘áºy , ông tưởng máy hư , Cởi ra sá»a. Nhưng thá»±c tế máy đếch hư , nguyên do chỉ bởi chưng vùng đất nà o quá khô đến mức máy chẳng thể láºp trình được. Sau thá»i gian ấy vị chuyên gia đánh dấu và o mấy mÅ©i cây cóc khô rừng để má»—i câu có bốn sau trở lại. Còn ở là ng chà i Thái An , có má»™t ngưá»i đà n ông nổi tiếng trung thà nh rùa , tên là Mưá»i Nuôi. Ông Mưá»i đếch nghe mình há» láºt lưng bao lăm rùa biển , chỉ biết rằng hÆ¡n 75 tuổi Ä‘á»i , 60 má»—i câu có bốn ngốn thịt rùa , dân ở đây gá»i rùa biển là đú. Do thà nh tÃch “quá há»›p†nên ngưá»i là ng ở đây đếch mấy ai Ä‘ang nghe cái tên Mưá»i Nuôi cá»§a ông , mà hụi chỉ gá»i ông là Mưá»i Äú. Thế Song , đến lúc tuổi già , cáo biệt nghá» sóng gió mà thà nh , ông thưá»ng xuyên sống trong cảm giác tá»™i trước biển Ä‘á»i. Ngưá»i đà n ông siêng ngốn rùa má»—i câu có bốn cÅ© , bây giá» Äã tá»± nguyện há»™ sản cho rùa. Ngà y tháng , ông theo lốt chân rùa nối Ä‘uôi nhau lên bãi , tìm kiếm tổ trứng cá»§a chúng , khoanh miá»n , canh giữ cho trứng nở. Có lát rùa đẻ trên trung thà nh mép gió mà thà nh , ông sợ gió mà thà nh tân chá»§ lên , tổ trứng sẽ bị hư , ông lá» má» dá»i tổ lên chốn cao hÆ¡n. Äến lát rùa nở , ông Äã tìm kiếm ti đưa chúng ra biển. Má»™t đôi ngưá»i trong là ng thấy ông nặng nhá»c há»™ sản cho rùa , hụi cÅ©ng tá»± nguyện theo ông. Äến má»—i câu có bốn 2003 , lát WWF Äông Dương tà i trợ dá»± án bảo tồn rùa biển , Vưá»n Núi Chúa xây được má»™t cái trạm nho nhá» , lợp tôn nóng như “lò bánh mì†, Song cái trạm hẻo lánh nà o há» trở nên chốn Ä‘i Ä‘i cá»§a ông Thấu suốt 4 má»—i câu có bốn qua.
Trên đưá»ng Ä‘i Ä‘i hướng Bình Tiên , gặp 2 thanh niên chở than ra khá»i rừng văn bằng xe máy “đa quốc gia†Hình dung tiếng động Ä‘i trái lại VÄ©nh Hy. Chúng tôi tăng tốc Ä‘uổi theo quân địch , đến lát tiếp cáºn , má»™t chú quay sang nói như hét “ Äừng báo kiểm lâm nha! Tụi mình dân chở than thuê kiếm ăn được 50 nghìn má»™t chuyến , lÅ© nà o ngán mấy ổng Cần phải chá» trưa chá»§ nháºt má»›i Ä‘i mà !â€. “Thế má»™t lò than ra tìm kiếm được bao lăm tiá»n†, mình há»i muốn át tiếng động cÆ¡ cá»§a hai xe máy đồng lúc. “Há»i mấy thằng cha thắp than chứ! Tụi nghỉ Ä‘ang nấp dưới suối , Song tha nghỉ Ä‘i , nghỉ nghèo khó lắm , thằng nà o cÅ©ng tong teo , Ä‘en nhánh hà !â€. Chúng tôi giảm ga để quay đầu xe Ä‘ang nghe hai mẫu thồ than chà o từ biệt văn bằng hai tiếng “Bái bai!â€. Ngưá»i trẻ ở rừng hẵng mang trái tim nhân văn hÆ¡n ở phố.
Vịnh VÄ©nh Hy và bãi biển Bình Tiên xinh xẻo đến mức mê hồn. VÄ©nh Hy được hai dãy núi ngá»c đùm bá»c ở giữa là hầu gió mà thà nh biển ra và o , dãy tháng có và i trăm thuyá»n cá neo Ä‘áºu đủ sắc mà u. Biển Bình Tiên xinh xẻo như tranh vẽ , danh thiếp viên đảo xanh ngà o ngạt bóng dừa. Nghe Tám Thạnh nói miá»n Bình Tiên trên lục địa là cá»§a Ninh Thuáºn Ä‘ang dưới biển là cá»§a Khánh Hòa.
Trên rượu ra Mỹ Thạnh , ghé quán cà phê , nghe những thổ nhân bà n tán vá»›i nhau dá»± án khu du lịch Bình Tiên có quy mô 195 ha vá»›i tổng đầu tư 550 tá»· đồng , trong đó có 30 ha Trá»i rừng phòng há»™ thuá»™c vưá»n Núi Chúa. Táºp Ä‘oà n khách sạn Aman chÃnh thức khai trương khu nghỉ dưỡng mang tên Amanoi resort có 36 villa , tá»a ná»™ trên đồi VÄ©nh Hy. Äây là má»™t gắng gá»l cá»§a gió mà thà nh mình vươn lên ngà nh công nghiệp đếch khói mang Äã lợi Ãch nhà nước. Nhưng trong tâm thức , mình cứ nghe đến Jeff Rutherford , giảng sư Ä‘i môi trưá»ng cá»§a đại há»c Thái Lan. Lần gặp mình ở hầu Tuyá»n Lâm , Äà Lạt , Jeff lầu bầu “NÆ¡i nà o cÅ©ng muốn Du lich cua lo (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) kèm cặp theo sinh thái. Sinh xắt cái đỗi gì mà chốn nà o cÅ©ng vã bê tông , đưá»ng nhá»±a ngay tắp , Ä‘iện Ä‘uốc sáng trưng , nhà cao cá»a rá»™ng kèm cặp theo bể bÆ¡i bá»± chát mà là m gá»i là đẻ thái!â€
Ở miá»n Trung và cao nguyên miá»n mình , Ä‘a số danh thiếp vưá»n nhà nước Ä‘á»u cát cứ giữa đại nghìn , Song vưá»n Núi Chúa ở Ninh Thuáºn là quần thể nằm nạm gà n biển - núi. Vưá»n có diện tÃch rá»™ng 30.000ha , trong đó trên lục địa 22.500ha và biển là 7.500ha. Khu Núi Chúa được đánh giá là miá»n khô hạn ở Äông Nam Ã. Tại đây được danh thiếp nhà khoa há»c Äức chứng minh rằng tÃnh chất khà háºu đếch khác nà o Châu Phi thưá»ng xuyên những miá»n bán hoang mạc thưá»ng xuyên gặp ở Tây Ban Nha , Bồ Äà o Nha và Algeria. Tuy nhiên dưới đáy biển cá»§a vưá»n là rừng hổ phách nguyên là nh và độc đáo đến mức má»™ng mị hồn.
Nếu Ninh Thuáºn được xếp là chốn khô hạn và nắng nóng nhất gió mà thà nh thì vưá»n nhà nước Núi Chúa là miá»n hanh khô nhất ở tỉnh nà y. Dải Trá»i quanh năm cÆ¡ hồ chỉ có nắng gió , rất Ãt tháng mưa. Bởi thế khách khứa lạ đến đây thưá»ng xuyên và von rằng: Phan Rang có nghÄ©a là "gió như phang và nắng như rang". Và o ná»a tháng 8 , từ thị trấn Khánh Hải chúng tôi phóng xe máy Ä‘i Núi Chúa trong cÆ¡n kì hạn Bà Chằn , nóng muốn rám mắt mặt.
Con rượu của nắng
Rá»i láng Nại , Tri Thá»§y , chúng tôi Hình dung tiếng động Ä‘i dãy theo tỉnh lá»™ 702 từ Tri Hải Ä‘i VÄ©nh Hy , Bình Tiên đến Cam Ranh. Con rượu má»›i báºt , tráng nhá»±a phẳng phiu dãy theo bá» biển Cần phải gió à o và o mặt như muốn ghì tay lái. Dá»c hai xã Tuy Hải và NhÆ¡n Hải là cánh đồng muối mang tên Äầm thiên tá» , chốn đây có 2 ụ muối , má»—i ụ cao đến 10m dà i cả trăm mét trùm bạt kÃn nằm dưới cÆ¡n hạn. Lúc ấy là 11 bây giá» trưa , cánh đồng nằm dưới chân núi vắng bóng ngưá»i , chỉ Ä‘ang những cÆ¡n gió mặn chát cá»™ng thêm cái nắng như rang muốn sởn ngưá»i. Mặc dầu chỉ ti bá» và i chục mét , gió từ biển Äông thổi và o Lá»™p cá»™p cÅ©ng đếch xua được cái nóng bất kham. Ven rượu danh thiếp khu dân cư từ Tuy Hải , NhÆ¡n Hải , VÄ©nh Hải cứ và i bóng cây Äã có ngưá»i bán vé số , hụi kê chiếc bà n con để và i chục tá» , đội nón , ngồi dòm ra rượu má»™t cách mất hết sá»± sống như pho tượng. Khác những chốn mình hỠđến , ngưá»i bán vé số thưá»ng xuyên mang chiếc túi trước ngá»±c , gặp khách khứa chìa xấp vé số ngay và o mặt má»i chà o vá»™i vã và nếu đếch bán được , hụi lầm bầm chá»i xéo văn bằng những câu độc ác. Trong vai ngưá»i Ä‘i mua “niá»m hy vá»ng†tại bóng cây xanh , mình phát hiện hụi là những con ngưá»i hiá»n là nh kiên nhẫn. Tôi há»i má»™t ngưá»i nữ giá»›i ngồi dưới cây keo “Chị bán và i tấm vé số như thế nà o sao đủ ăn!â€. “Giá» biết là m gì chú! Muối chưa bán được , hà nh tá»i nắng quá bị rụm rồi , tìm kiếm được đồng nà o mừng đồng đó chú Æ¡i!â€. Chị phản hồi mà đếch dòm mặt ngưá»i há»i.
http://cualo.net.vn/portals/Cualo_net_vn/images/khach-san-tuan-anh-1%20(1).JPG
Äoạn rượu dãy theo tuyến VÄ©nh Hải Ä‘ang thi công , tháºt ra là đang thay thế những Ä‘oạn cua tay áo thưá»ng xuyên rượu vòng. Âm vang tiếng máy khoan ngá»c , Äụng ngá»c chấn động má»™t không gian yên lặng , ở từ xa há» dấn ra đám là m khó chịu hay gặp khó khăn mù cháºp chá»n ở lưng chừng hẻm núi. Chúng tôi ngừng xe ngồi phệt trên rượu há»i chuyện , được danh thiếp kỹ sư và công nhân mặt Ä‘ang lấm lem đất Ä‘ai cho biết “Con rượu nà o ra đến phân biệt vá»›i tỉnh lá»™ I táºn thà nh thị Cam Ranh dà i đến 60km. Tất cả há» hoà n thà nh , chỉ riêng xong xuôi 5km nà o là phần sau chót , hẳn cÅ©ng và i tháng nữa má»›i xongâ€. Äứng trên dốc ngá»c dá»±ng tại đây dòm xuống biển ti 400m , mình bất thần dấn ra gạt bá» ngưá»i sống cá»§a biển và rừng. Dưới chân dốc , 7 ngôi nhà xây quay mặt ra biển có xe máy và dãy dừa xanh , Ä‘ang trên dốc và i ngôi nhà tá»nh toà ng nằm trong vưá»n Ä‘iá»u động vá»›i lÅ© dê núi. Dá»c rượu dê Hình dung tiếng động Ä‘i sòng sá»c kêu be be , và i con nằm lăn ra rệ rượu tỉnh ngá»™ trừng trừng Song lát có tiếng động cá»§a ngưá»i thưá»ng xuyên xe chúng báºt dáºy Hình dung tiếng động Ä‘i vô rừng rất lẹ. Núi ở VÄ©nh Hải núi nhấp nhô cây rừng mang hình dạng bonsai xòe ra trên đồi ngá»c , Ä‘iá»u động đáng để ý là tại đây khà trá»i khô khốc gió thổi veo veo rát bá»ng , Song khu rừng lùn nà o hẵng xanh tươi. Ở trên đỉnh đồi thấp , đồi cao dãy chục con dê gắng trèo lên đỉnh dòm Ä‘i biển cả , xinh xẻo như tranh vẽ. Hình ảnh cá»§a dê , núi , biển cho thấy dáng dấp hoang vu cá»§a má»™t vùng đất hiá»n là nh và thÆ¡ má»™ng cá»§a đất nước mình. Trong tâm thức mình hẵng thú nháºn ngắm nghÃa lÅ© dê núi quay đầu ra biển be be gá»i lÅ© hÆ¡n là những tòa nhà chá»c trá»i. Sinh xắt phải mang dáng dấp tá»± nhiên , chứ đếch phải dà nh cho con ngưá»i có tiá»n có quyá»n đổ bá»™ đến bá» biển chặt đứt từng Ä‘oạn , là m gá»i là đầu tư rồi xây dá»±ng rượu bê tông vá»›i ánh đèn , bể bÆ¡i , nhà hà ng… biểu rằng đây là đẻ thái.
Tỉnh lá»™ 702 dà i đến ná»—i Hình dung tiếng động Ä‘i dãy theo bao lăm vách núi mép biển hoặc ra táºn bá» cát gió thổi như phang ngấm và o mắt thịt. Trên con rượu nà o , tầm mắt cá»§a ngưá»i đình huỳnh phóng táºn đỉnh núi , quét ra biển xanh xa tắp ngoà i khÆ¡i. Hình ảnh và không gian mép đưá»ng chẳng những tình: tình ý mà đang nhuá»™m đầy chất thÆ¡. ÄÆ°á»£c Ä‘i , ngắm nghÃa , dòm Trá»i và ngưá»i thưá»ng xuyên sÆ¡n hà gấm vóc má»›i thấy quê mình xinh xẻo , gió mà thà nh mình được tá»± nhiên ưu đãi. Cái Ấy là thế hệ bây giá» và con cháu mai sau có giữ được hồn di sản cá»§a ông cha để Äã thưá»ng xuyên bởi chưng đại cuá»™c mang cho thuê 70 má»—i câu có bốn đếch tìm kiếm soát để rồi sau đó Ä‘ang Äã là má»™t thà nh thị thưá»ng xuyên miá»n miá»n xa lạ. NÆ¡i vùng đất cho thuê ấy ngưá»i bệnh đếch có cá»a để và o thì Yà ng Æ¡i Ä‘ang gì là quê thân phụ Trá»i tổ. Con ngưá»i đếch có ký ức , đếch có ká»· niệm vá»›i chốn mình ở thì tình ái dà nh cho nghỉ chỉ là má»™t hình bóng nhạt nhẽo nhòa.
Tôi há» từng cố ý định tìm kiếm Ä‘i Núi Chúa từ má»™t cuá»™c tao phùng vô tình. Chuyện bắt đầu từ má»™t cá»±u binh Mỹ ti đây 9 má»—i câu có bốn tại má»™t quán cà phê mép hầu Xuân Hương , cố gắng Äà Lạt. Lúc ấy , mình ngẫu nhiên gặp má»™t ngưá»i Mỹ có tuổi khuẩn chân trái ngồi má»™t mình dòm ra dòng ngưá»i má»™t cách tuyệt vá»ng. Tôi Ä‘oán , hẳn là vị lữ khách khứa có tâm cảnh , Cần phải chá»§ động mang ly cà phê đến là m quen vá»›i được trà n đầy hy vá»ng có khả năng sưởi ấm con ngưá»i viá»…n xứ. Gặp được ngưá»i nói đồng tiếng nói , đồng mẫu số chung ông mừng lắm rồi tá»± giá»›i thiệu tên mình là Dan , cá»±u thượng sÄ© cá»§a lữ Ä‘oà n thá»§y quân lục chiến Hoa Kỳ há» từng đóng đà n 6 tháng tại Núi Chúa và o má»—i câu có bốn 69 cá»§a thế ká»· trước. Ông Dan Äụng tay và o chân khuyết biểu rằng ông hỠđể Äã má»™t phần thân hình mình tại Núi Chúa bởi chưng trúng mìn cá»§a ViSi ( Việt Cá»™ng ). Lần sang Việt Nam nà o ông muốn Ä‘i Äã chiến tráºn cÅ© để nghe má»™t thì trẻ trai. Dan nhá» cáºy mình dẫn rượu đến Núi Chúa Song mình chối từ bởi chưng đếch biết địa danh nà o ở đâu , mà tháºt ra cÅ©ng chưa tin được má»™t ngưá»i má»›i quen và i phút. Ông Dan ngồi khóc , những giá»t nước mắt cá»§a ngưá»i chiến binh già lăn tròn trên mạ khiến mình đếch khá»i chạnh lòng. Chiến tranh đếch phải trò đùa , bên sau cuá»™c chiến Ä‘ang má»™t Loà i khác dai dẳng hÆ¡n là tình ngưá»i , tuổi trẻ và đỗi Ä‘au khuẩn mát…
Lâu rồi mình đếch gặp Äã ông Dan , Song má»—i lần gặp hoặc Ä‘i thông dịch cho danh thiếp cá»±u binh Mỹ mình Äã nghe Ä‘i Núi Chúa , nghe giá»t nước mắt cá»§a má»™t ngưá»i lÃnh già trong vô vá»ng rồi nghe những thương binh gió mà thà nh mình cá»§a hai phÃa. Suy cho cùng , sau cuá»™c chiến tranh , dân chúng là ngưá»i bị tháºt và đỗi Ä‘au to nhất thuá»™c Ä‘i những ngưá»i mạ má»™t thì mang nặng đẻ Ä‘au vá»›i niá»m được trà n đầy hy vá»ng Ä‘i Ä‘oạn phổi cá»§a mình.
12 bây giá» trưa chá»§ nháºt , chúng tôi đến đại bản doanh vưá»n nhà nước Núi Chúa tại thôn Thái An , xã VÄ©nh Hải , Ninh Hải , bung Thuáºn. Äó là má»™t tòa nhà khá hiện đại quay mặt ra hướng Äông ti biển quãng 200m. Tháºt đếch may cho chúng tôi chÃnh xác và o tháng nghỉ Cần phải văn phòng khách sạn cá»a lò (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) trống hoe , chỉ có hai phu phụ kiểm lâm dân tá»™c Chăm là Äà o gan dạ , Äạt Äông Äoà n Trẻ. Tuy nhiên vẫn còn gặp dịp tốt là gặp được Thạc sÄ© Trương Thanh Trịnh , 36 tuổi , ngưá»i Chăm là Phó phòng khoa há»c và quan hệ quốc tế đồng vá»›i danh thiếp nhà sâu bá» há»c ngưá»i Bỉ , Äức Ä‘ang ở Äã vưá»n để nghiên cứu loà i thân phụ má»›i phát hiện.
[Joachim Bresseel , nhà sâu bá» há»c ngưá»i Bỉ mang cho mình coi 5 con thân phụ quê ( tiếng Anh là Stid ) Ä‘ang ngá» nguáºy trong há»™p ngá»™ bắt buá»™c được trên đỉnh Núi Chúa đêm qua. Joacchim nói vá»›i mình má»™t cách sung mãn: “Ông coi đây! loại Stid nà o có mặt trên trái đất nà o từ má»—i câu có bốn 1876 , sau đó bị tuyệt chá»§ng đến nay Äã Lá»™ rõ ra tại khu bán hoang mạc nà o đó là má»™t Ä‘iá»u động lạ. Mấy má»—i câu có bốn nay chúng tôi Ä‘i hết danh thiếp vưá»n nhà nước Châu à , đêm qua gặp chúng tại đây. Loại nà o thưá»ng xuyên sống Ä‘i đêm trên đỉnh núi , phải nặng nhá»c lắm má»›i tìm kiếm thấy. Joachim cấp má»™t con ra dứ dứ trước mặt mình và cưá»i rất mãn nguyện Ä‘i công việc cá»§a mình. Tôi đếch phải là ngưá»i nghiên cứu sâu bá» Cần phải dòm loại thân phụ nà o cÅ©ng như nhau , tháºm chà đếch mấy hứng Song dòm vẻ mặt cá»§a hụi mình phải vá»— tay đôm đốp chúc mừng , bởi chưng đó là công sức mồ hôi và những đêm thức mà u đỠtáºn trên đỉnh núi cao , chỉ có những bồ nghá» má»›i lặn lá»™i như thế. Joachim nói chuyện phÃm vá»›i mình văn bằng tiếng Pháp nhầm tiếng Anh Song lát gặp lÅ© nghiên cứu mẫu chuyển sang tiếng Äức và tiếng Hà Lan. Tất cả 4 tiếng nói mẫu ta Ä‘á»u sá» dụng thông hiểu như nhau đánh mình thá»±c sá»± trân trá»ng. “Ở Bỉ giá»›i trà thức thông hiểu 3 tiếng nói Ä‘Ãch thị cá»§a thế giá»›i Anh-Pháp-Äức , Ä‘ang thứ dân thì sao?†, mình há»i. “Trá»i! chúng tôi là cá»™ng đồng Châu Âu , nếu đếch biết 3 tiếng nói nà o sẽ trở nên rà o cản. Văn hóa Châu Âu là cá»§a chung , Cần phải phần nhiá»u Ä‘á»u như thế!†, Joachim rÅ© vai mình má»™t cách thân máºt như thầm kÃn báo đó là chuyện nhá»â€¦
Thạc sÄ© Trịnh báºn việc phải Ä‘i Phan Rang đồng vá»›i lÅ© nghiên cứu bò sát. Trước lát lên xe , Trịnh biểu chúng tôi ghé thăm hang rái , là ng Raglay nhá» cáºy hụi dẫn trèo núi sau đó Cần phải Ä‘i VÄ©nh Hy và Bình Tiên. Và như đếch Ä‘i hết khu vá»±c nà o coi như chưa biết gì Ä‘i khu bán hoang mạc cá»§a Việt Nam.
chúng tôi rá»i tổng hà nh doanh trong luyến tiếc. CÅ©ng may gặp được má»™t lÅ© dân “phượt†, trên vai lá»§ng cá»§ng máy ảnh. Há» hỠđến đây Hai ba lần , được kỹ sư Phạm Văn Xiêm , Trưởng phòng bảo tồn vưá»n nhà nước Núi Chúa hướng dẫn , Cần phải có vẻ khá thông hiểu đưá»ng Ä‘i gió mà thà nh bước.
Ä‘oà n trưởng cá»§a lÅ© thanh niên nà o là má»™t “Ta thân phụ lô†có “số má†ở Việt Nam từng 3 lần trèo đỉnh Fansipan. Anh tên là Nguyá»…n Hùng SÆ¡n 30 tuổi , da đỠmun , đầu quấn khăn rằng vá»›i thân hình lá»±c lưỡng như hùng bi mạ vÄ© đại. SÆ¡n cho biết lên đỉnh núi Chúa Ä‘ang khổ hÆ¡n trèo đỉnh nhà Äông Dương ở ngoà i Tây , bởi chưng rượu lên núi Chúa đếch dốc đứng hiểm trở như Fansipan , Song Äã dà i và vòng vèo qua hết đỉnh núi nà o sang đỉnh núi khác vá»›i cái nắng như nung , cây rừng cÅ©ng sắt se , cà nh nhá» xÃu , gai nhá»n lá»§a tá»§a , Äụng và o chiếc lá cÅ©ng thấy nhói. Nhưng cÅ©ng nhá» cáºy thế mà má»—i cây xanh trên ngá»c tá»± biến hình theo kiểu bonsai vá»›i hình thù xinh xẻo mắt.
chúng tôi phát xuất từ thôn Äá Hang thuá»™c là ng Raglay , cà ng lên cao , cây cối xanh hÆ¡n và dòm biển rõ hÆ¡n. Cứ việc qua má»™t rừng cá» gianh , Äã thấy má»™t đỉnh núi má»›i ngay trước mặt. Hùng SÆ¡n nói đùa rằng để chinh phục đỉnh núi Chúa cao 1.040m , phải băng qua 6 đỉnh núi khác là núi Chúa gạn , Chúa cháu , Chúa mẫu , Chúa mẫu , Chúa chồng , cố gắng Chúa vợ. Biết chúng tôi là ngưá»i viết và có tuổi , nên hai cô gái trong Ä‘oà n thưá»ng xuyên Ä‘i bên rìa động viên bởi chưng sợ bá» cuá»™c. Má»™t cô nói: “Không ở đâu lạ như Núi Chúa chú ạ! NÆ¡i đây quy tụ cả thân phụ hệ đẻ thái: rừng khô hạn , rừng xanh và hệ sinh thái rạn hổ phách. Ngoà i những rạn hổ phách được đánh giá là xinh xẻo và Äa chá»§ng nhất Việt Nam , Ä‘ang có bãi Thịt là chốn rùa lên đẻ. Do khà háºu nóng và khô Cần phải ở quãng cao dưới 600m là rừng bán hoang mạc vá»›i những loà i cây bụi , lá cằn cá»c đầy gai , Song từ 600m trở lên là rừng xanh vá»›i thảm há»… cây cá» phong phú , và từ 800m trở lên là Lá»™ rõ ra Äông loại cây lá kim , như cây hoà ng đà n giả , cây kim giao , thanh tùng , cố gắng thông tre. Chúng cháu Ä‘i Äông chốn chưa thấy ở đâu lạ như thế!â€.
Trèo núi được hÆ¡n 1 bây giỠđồng hồ , cảm thấy chẳng thể tiếp tục được nữa Cần phải chúng tôi ra hiệu Äối vá»›i ngưá»i trên ngừng Äã , bởi chưng tháºt ra chúng tôi chưa để sẵn tâm lý và thá»±c phẩm mang theo. Nên đà nh lòng vẫy tay chà o từ biệt mang theo đỗi buồn cá»§a ngưá»i kém cuá»™c.
3h chiá»u , chúng tôi quay Ä‘i là ng dân tá»™c Raglay nằm trong vùng đệm cá»§a vưá»n nhà nước , ngồi dưới bóng câu Ä‘iá»u động uống gió mà thà nh mÃa và nhai sắn tôm sống cầm hÆ¡i và cÅ©ng để há»i thăm cuá»™c sống cá»§a bà con. Má»™t ngưá»i dân Vùng đất , tên là Lê Thà nh tá»±u ngồi đồng bà n gió mà thà nh mÃa nói vá»›i chúng tôi văn bằng giá»ng buồn buồn “ Bà con Raglay ở đây há» bao Ä‘á»i , sống dá»±a và o rừng như là m ruá»™ng , là m nương , lấy ruá»™t non , lấy sáp và danh thiếp loại lâm thổ sản. Nữ giá»›i và con trẻ chặt cá»§i bán. Con trai thưá»ng xuyên sống văn bằng nghá» thắp than tại 8 thôn như: Cầu Gãy , Äá Hang , Kiá»n Kiá»n , Ấn Äạt , Suối Äá , Suối Giếng , Xóm Bằng , cố gắng Xóm Äèn. Riêng thôn Äá Hang được hưởng chÃnh sách từ tiêu chuẩn 134 , có nhà xây kiên cố. Nhưng Ä‘a số đóng cá»a , để và o rừng tìm kiếm sống. Ở nhà chỉ có nữ giá»›i nuôi con rá» và con trẻ. Chị Lâm Thị Vui , dân tá»™c Raglay , ngưá»i bán nước mÃa nghe chuyện cÅ©ng tham gia: “Bà con lÅ© mình ra Ä‘á»i ở rừng , to lên từ rừng mà đếch và o rừng kiếm ăn thì biết là m gì bây giá»...â€.
Tám Công là ngưá»i trải Ä‘á»i , kiến thức rá»™ng , mẫu có vưá»n tại vịnh VÄ©nh Hy , dãy tháng qua lại rượu núi Chúa Cần phải khá rà nh. Anh kể: Dạo má»—i câu có bốn 2005 , má»™t chuyên gia ngưá»i Äức thuá»™c Quỹ canh giữ động váºt hoang dã ( WWF ) xách máy móc thiết bị đến Ä‘o mức độ khô hạn ở Vưá»n Núi Chúa. Ông ta Ä‘o đến , Ä‘o lùi hằng bây giá» , đếch thấy đồng hồ Ä‘o động Ä‘áºy , ông tưởng máy hư , Cởi ra sá»a. Nhưng thá»±c tế máy đếch hư , nguyên do chỉ bởi chưng vùng đất nà o quá khô đến mức máy chẳng thể láºp trình được. Sau thá»i gian ấy vị chuyên gia đánh dấu và o mấy mÅ©i cây cóc khô rừng để má»—i câu có bốn sau trở lại. Còn ở là ng chà i Thái An , có má»™t ngưá»i đà n ông nổi tiếng trung thà nh rùa , tên là Mưá»i Nuôi. Ông Mưá»i đếch nghe mình há» láºt lưng bao lăm rùa biển , chỉ biết rằng hÆ¡n 75 tuổi Ä‘á»i , 60 má»—i câu có bốn ngốn thịt rùa , dân ở đây gá»i rùa biển là đú. Do thà nh tÃch “quá há»›p†nên ngưá»i là ng ở đây đếch mấy ai Ä‘ang nghe cái tên Mưá»i Nuôi cá»§a ông , mà hụi chỉ gá»i ông là Mưá»i Äú. Thế Song , đến lúc tuổi già , cáo biệt nghá» sóng gió mà thà nh , ông thưá»ng xuyên sống trong cảm giác tá»™i trước biển Ä‘á»i. Ngưá»i đà n ông siêng ngốn rùa má»—i câu có bốn cÅ© , bây giá» Äã tá»± nguyện há»™ sản cho rùa. Ngà y tháng , ông theo lốt chân rùa nối Ä‘uôi nhau lên bãi , tìm kiếm tổ trứng cá»§a chúng , khoanh miá»n , canh giữ cho trứng nở. Có lát rùa đẻ trên trung thà nh mép gió mà thà nh , ông sợ gió mà thà nh tân chá»§ lên , tổ trứng sẽ bị hư , ông lá» má» dá»i tổ lên chốn cao hÆ¡n. Äến lát rùa nở , ông Äã tìm kiếm ti đưa chúng ra biển. Má»™t đôi ngưá»i trong là ng thấy ông nặng nhá»c há»™ sản cho rùa , hụi cÅ©ng tá»± nguyện theo ông. Äến má»—i câu có bốn 2003 , lát WWF Äông Dương tà i trợ dá»± án bảo tồn rùa biển , Vưá»n Núi Chúa xây được má»™t cái trạm nho nhá» , lợp tôn nóng như “lò bánh mì†, Song cái trạm hẻo lánh nà o há» trở nên chốn Ä‘i Ä‘i cá»§a ông Thấu suốt 4 má»—i câu có bốn qua.
Trên đưá»ng Ä‘i Ä‘i hướng Bình Tiên , gặp 2 thanh niên chở than ra khá»i rừng văn bằng xe máy “đa quốc gia†Hình dung tiếng động Ä‘i trái lại VÄ©nh Hy. Chúng tôi tăng tốc Ä‘uổi theo quân địch , đến lát tiếp cáºn , má»™t chú quay sang nói như hét “ Äừng báo kiểm lâm nha! Tụi mình dân chở than thuê kiếm ăn được 50 nghìn má»™t chuyến , lÅ© nà o ngán mấy ổng Cần phải chá» trưa chá»§ nháºt má»›i Ä‘i mà !â€. “Thế má»™t lò than ra tìm kiếm được bao lăm tiá»n†, mình há»i muốn át tiếng động cÆ¡ cá»§a hai xe máy đồng lúc. “Há»i mấy thằng cha thắp than chứ! Tụi nghỉ Ä‘ang nấp dưới suối , Song tha nghỉ Ä‘i , nghỉ nghèo khó lắm , thằng nà o cÅ©ng tong teo , Ä‘en nhánh hà !â€. Chúng tôi giảm ga để quay đầu xe Ä‘ang nghe hai mẫu thồ than chà o từ biệt văn bằng hai tiếng “Bái bai!â€. Ngưá»i trẻ ở rừng hẵng mang trái tim nhân văn hÆ¡n ở phố.
Vịnh VÄ©nh Hy và bãi biển Bình Tiên xinh xẻo đến mức mê hồn. VÄ©nh Hy được hai dãy núi ngá»c đùm bá»c ở giữa là hầu gió mà thà nh biển ra và o , dãy tháng có và i trăm thuyá»n cá neo Ä‘áºu đủ sắc mà u. Biển Bình Tiên xinh xẻo như tranh vẽ , danh thiếp viên đảo xanh ngà o ngạt bóng dừa. Nghe Tám Thạnh nói miá»n Bình Tiên trên lục địa là cá»§a Ninh Thuáºn Ä‘ang dưới biển là cá»§a Khánh Hòa.
Trên rượu ra Mỹ Thạnh , ghé quán cà phê , nghe những thổ nhân bà n tán vá»›i nhau dá»± án khu du lịch Bình Tiên có quy mô 195 ha vá»›i tổng đầu tư 550 tá»· đồng , trong đó có 30 ha Trá»i rừng phòng há»™ thuá»™c vưá»n Núi Chúa. Táºp Ä‘oà n khách sạn Aman chÃnh thức khai trương khu nghỉ dưỡng mang tên Amanoi resort có 36 villa , tá»a ná»™ trên đồi VÄ©nh Hy. Äây là má»™t gắng gá»l cá»§a gió mà thà nh mình vươn lên ngà nh công nghiệp đếch khói mang Äã lợi Ãch nhà nước. Nhưng trong tâm thức , mình cứ nghe đến Jeff Rutherford , giảng sư Ä‘i môi trưá»ng cá»§a đại há»c Thái Lan. Lần gặp mình ở hầu Tuyá»n Lâm , Äà Lạt , Jeff lầu bầu “NÆ¡i nà o cÅ©ng muốn Du lich cua lo (http://cualo.net.vn/khach-san-trung-tam-cua-lo-gan-bien-gia-re.html) kèm cặp theo sinh thái. Sinh xắt cái đỗi gì mà chốn nà o cÅ©ng vã bê tông , đưá»ng nhá»±a ngay tắp , Ä‘iện Ä‘uốc sáng trưng , nhà cao cá»a rá»™ng kèm cặp theo bể bÆ¡i bá»± chát mà là m gá»i là đẻ thái!â€